Dossier houtexport 14 - Column:Toen onrecht bijna een certificaat kreeg

Zes houtexporteurs hadden al hout naar India verscheept zonder geldig fytosanitair certificaat. Niet alleen morarondhout, maar ook andere houtsoorten die volgens de geldende regels helemaal niet naar India mogen worden geëxporteerd. Dat gebeurde niet per ongeluk en niet eenmalig. Jarenlang vond deze export plaats met medewerking van functionarissen binnen het ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij (LVV).

De certificaten werden parmantig ondertekend door Anand Ramkisoensing, destijds directeur Landbouwkundig Onderzoek, Afzet en Verwerking. Hij was daartoe niet bevoegd. Die bevoegdheid lag bij Meglin Samuel, chef Inspectie. Samuel weigerde, terecht om mee te werken aan het onjuist vermelden van houtsoorten op authentieke documenten. Dat moment markeert het verschil tussen ambtelijke integriteit en bestuurlijke ontsporing. Hij was gedekt door de houtlijst van SBB.

Toen de bevoegde ambtenaar weigerde, nam de directeur het besluit zelf op zich. Inmiddels is Ramkisoensing buiten functie gesteld en is er aangifte tegen hem gedaan wegens vermoedens van opzettelijke onjuiste vermelding van houtsoorten op fytosanitaire documenten. Dat is ernstige documentfraude, geen administratieve fout.

Tegen deze achtergrond is het kortgedingvonnis van rechter Robert Praag ronduit schokkend. Op 31 december 2025 beval hij de Staat om alsnog fytosanitaire certificaten af te geven aan de zes exporteurs. Dat terwijl officieel niet eens een aanvraag was ingediend voor houtexport naar India. De lading was door LVV vergast voor China. Met het vonnis werd de Staat gedwongen een document af te geven dat per definitie frauduleus was. Een certificaat dat niet de werkelijkheid vastlegt, maar deze ernstig maskeert.

Het Hof van Justitie heeft dit vonnis terecht vernietigd. Het Hof stelde helder dat een valselijke en illegale activiteit niet kan worden gerechtvaardigd, ongeacht de economische belangen die ermee gemoeid zijn. Met dat arrest is een duidelijke grens getrokken: onrecht en fraude die jarenlang heeft plaatsgevonden, kan geen juridische zegen krijgen. Ook niet voor nog één keer. 

Omdat het kortgedingvonnis uitvoerbaar bij voorraad was, konden de zes exporteurs hun lading in India afzetten met een valselijk opgemaakt certificaat. Hun doel werd bereikt. De winst geïncasseerd. De rechtsstaat bleef achter met de schade en de schande. Het Hofvonnis, hoe mooi ook, had geen rechtsgevolgen meer voor de vele containers hout dat als Mora is verkocht in India, terwijl de werkelijke houtsoorten veel duurder zijn.

Alsof dat nog niet genoeg was, meldde zich vóór de vernietiging van het kortgedingvonnis door het Hof een zevende houtexporteur bij de rechter. Ook deze exporteur (Jeva Trading NV) had rondhout naar India uitgevoerd en wilde via een rechtszaak onder het bestaande vonnis vallen. Zijn hout zou aanvankelijk ook naar China gaan. Dat moment legt de kern van het probleem bloot: het vonnis werkte als precedent, als uitnodiging. Zodra onrecht loont, volgen er meer.

Dit dossier laat zien hoe gevaarlijk het wordt wanneer economische belangen zwaarder gaan wegen dan rechtmatigheid. Een rechtsstaat die bereid is onwaarheid te certificeren om schadeclaims te voorkomen, ondergraaft zichzelf. Het probleem is hier niet alleen dat regels zijn overtreden, maar dat er bijna een rechterlijk stempel op fraude is gezet.

Een kortgedingrechter hoort niet alleen te kijken naar mogelijke economische schade, maar vooral naar de rechtmatigheid van het handelen dat aan die schade ten grondslag ligt. Hij had ook vooraf moeten screenen of er werkelijk aanvragen waren voor India. Door de Staat te bevelen een certificaat af te geven waarvan vaststond dat het niet juist kon zijn, heeft de rechter een fundamentele grens overschreden. Rechters horen onrecht te stoppen, niet te repareren met papieren constructies. Dat het Hof dit heeft gecorrigeerd, is prijzenswaardig, maar het had nooit zover mogen komen.

Ook de rol van de voormalige minister van LVV, Parmanand Sewdien, verdient aandacht. Onder zijn politieke verantwoordelijkheid kon deze praktijk jarenlang voortbestaan. Dat betekent niet automatisch strafrechtelijke schuld, maar wel bestuurlijke verantwoordelijkheid. Hoe kon onbevoegde ondertekening structureel plaatsvinden? Wie beschermde deze werkwijze? En waarom werd niet eerder ingegrepen toen integriteit juist wél werd getoond door de bevoegde ambtenaar? Het niet aannemelijk dat hij niet op de hoogte van deze praktijk was, terwijl de dienst die daarover gaat, alarm had geslagen. Hij wist toch ook dat deze praktijken stopgezet zouden worden, want de brief is onder zijn bewind in 2022 al geschreven naar de houtexporteurs. 

Dit dossier mag niet eindigen bij één buiten functie gestelde directeur. Het vraagt om volledige transparantie, een bestuurlijke evaluatie en waar de feiten dat rechtvaardigen verdere strafrechtelijke stappen. Niet uit wraak, maar uit principe. Het strafrechtelijk onderzoek moet antwoorden geven op de vele vragen die deze kwestie oproept. 

Het Hof van Justitie heeft uiteindelijk het juiste signaal gegeven: onrecht blijft onrecht, zelfs als het winstgevend is. Maar deze zaak is een waarschuwing. Zodra fraude beleid wordt en een certificaat een dekmantel, staat de geloofwaardigheid van de Staat op het spel. Nationaal én internationaal in dit geval! 

● Dossier houtexport 12: HvJ: geen recht op certificaten bij onjuiste houtopgave