Een voetbalshirt vertegenwoordigt allang niet meer alleen elf spelers. Voor miljoenen supporters staat het ook voor geschiedenis, kolonialisme, slavernij, migratie, nationale trots, politieke keuzes en maatschappelijke waarden. Dat verklaart waarom Lionel Messi tegenwoordig niet alleen wordt beoordeeld als de beste voetballer van zijn generatie, maar ook als het gezicht van Argentinië, het land met een complexe geschiedenis als het gaat om etniciteit en identiteit. Wereldwijd, en met name in Suriname, heeft de beleving van het WK niet alleen te maken met twee voetbalhelften, maar zeker ook met geschiedenis, politiek, identiteit, migratie en maatschappelijke opvattingen.


Voor miljoenen mensen is Lionel Messi simpelweg de beste voetballer van zijn generatie. Zijn techniek, spelinzicht, bescheiden uitstraling en indrukwekkende prijzenkast hebben hem tot een wereldwijd icoon gemaakt. Voor velen staat Messi los van de politiek. Zij beoordelen hem op wat hij op het veld laat zien.

Maar dat beeld is allang niet meer vanzelfsprekend. Op sociale media verschijnen steeds vaker berichten waarin Messi niet alleen als voetballer wordt beoordeeld, maar ook als symbool van Argentinië. Daarbij worden verschillende maatschappelijke en politieke onderwerpen met elkaar verbonden. Zo wordt gewezen op de stem van de Argentijnse regering tegen een VN-resolutie over de trans-Atlantische slavenhandel, op discussies over de beperkte zichtbaarheid van zwarte Argentijnen in het nationale elftal en op eerdere racismecontroverses rond het Argentijnse voetbal. Voor sommigen is dat reden om te stellen dat Surinamers geen fan van Messi of Argentinië zouden moeten zijn.

Dat is een begrijpelijke emotionele reactie, maar ook een redenering die om nuancering vraagt. Want kan een topsporter verantwoordelijk worden gehouden voor het beleid van zijn regering? Staten nemen politieke besluiten; voetballers vertegenwoordigen hun land op sportief terrein. Messi heeft zich, voor zover bekend, niet uitgesproken over de genoemde VN-stemming. Hem persoonlijk verantwoordelijk houden voor een regeringsbesluit is daarom moeilijk te verdedigen.

Maar dat betekent ook niet dat de maatschappelijke discussie onterecht is. Voetbal is allang geen neutrale sport meer. Nationale elftallen zijn uitgegroeid tot symbolen van hun land. Supporters verbinden spelers met nationale geschiedenis, koloniale verhoudingen, migratie, mensenrechten en hedendaagse politiek. Daardoor worden voetballers soms dragers van een publiek debat dat boven hen uitstijgt.

Argentinië kent bovendien een complexe geschiedenis als het gaat om etniciteit en identiteit. Hoewel het land een Afro-Argentijnse geschiedenis heeft, is die lange tijd onderbelicht gebleven. Dat heeft internationaal geleid tot discussies over representatie, nationale identiteit en de manier waarop Argentinië zichzelf presenteert. Ook incidenten waarbij Argentijnse supporters of spelers werden beschuldigd van racistische uitingen hebben het debat verder aangewakkerd.

Voor Suriname krijgt deze discussie een extra dimensie. Wij zijn een samenleving die juist wordt gekenmerkt door etnische diversiteit. Afro-Surinamers, Hindostanen, Javanen, Inheemsen, Marrons, Chinezen, Europeanen en mensen van gemengde afkomst vormen samen het nationale karakter. Thema's als slavernij, kolonialisme, discriminatie en gelijkwaardigheid zijn daardoor geen abstracte begrippen, maar hebben alles te maken met de collectieve geschiedenis van het land. Het is daarom begrijpelijk dat sommige Surinamers gevoeliger reageren op berichten over racisme of politieke standpunten die te maken hebben met de erfenis van de slavernij. Maar moet de bewondering voor een sporter als Messi afhankelijk zijn van de politieke keuzes van zijn geboorteland?

Het antwoord op die vraag is in de praktijk niet eenvoudig. Er zijn mensen die vinden dat sport nooit losstaat van maatschappelijke verantwoordelijkheid. Anderen menen juist dat sport verbindt en dat individuele sporters niet verantwoordelijk mogen worden gehouden voor politieke besluiten waarover zij geen zeggenschap hebben. Beide standpunten verdienen het om serieus genomen te worden.

Diezelfde vraag zou ook gesteld kunnen worden over spelers uit andere landen. Niemand houdt Harry Kane persoonlijk verantwoordelijk voor het Britse koloniale verleden. Cristiano Ronaldo wordt zelden beoordeeld op de Portugese rol in de slavenhandel. Kylian Mbappé wordt niet verantwoordelijk gehouden voor het Franse migratiebeleid. Mohamed Salah wordt nauwelijks aangesproken op de binnenlandse politiek van Egypte.

Overigens wordt in deze discussie voorbijgegaan aan het feit dat Messi het grootste deel van zijn leven in Spanje, vooral in en rond Barcelona, heeft doorgebracht. Hij werd in 1987 geboren in Rosario, Argentinië, maar verhuisde op 13-jarige leeftijd naar Barcelona om in de jeugdopleiding van FC Barcelona te spelen. Vanaf 2000 woonde hij daar ongeveer twintig jaar. Daarna verbleef hij kort in Parijs vanwege zijn periode bij Paris Saint-Germain en sinds 2023 woont hij in de Verenigde Staten, waar hij voor Inter Miami speelt. Natuurlijk heeft hij een sterke culturele band met zijn geboorteland, maar feitelijk heeft hij het grootste deel van zijn jeugd en volwassen leven in Spanje doorgebracht.

Het WK leert dat voetbal steeds minder alleen over voetbal gaat. Supporters kiezen een land of speler niet uitsluitend vanwege de kwaliteit van het spel. Soms spelen historische banden een rol, soms een gedeelde taal of cultuur, soms politieke overtuigingen of maatschappelijke waarden. Een overwinning of nederlaag krijgt daardoor een betekenis die veel verder gaat dan de uitslag op het scorebord.

Een WK is nooit alleen een sporttoernooi geweest. Mensen kiezen vaak een land omdat zij familie hebben in dat land, omdat zij de taal spreken, vanwege migratiegeschiedenis, koloniale banden of een gedeelde cultuur. Daarom juichen veel Surinamers voor Nederland. Anderen voelen juist meer voor Brazilië vanwege het aanvallende voetbal. Weer anderen kiezen voor Ghana, Senegal of Marokko omdat zij zich verbonden voelen met Afrika.

Messi blijft voor velen een voetbalgenie. Voor anderen is hij onlosmakelijk verbonden met het land waarvan hij het gezicht is. Dat spanningsveld zal waarschijnlijk blijven bestaan. Misschien is dat juist de kracht én de uitdaging van het moderne voetbal. Het spel brengt mensen samen, maar confronteert ons ook met de vragen die in de samenleving leven. Het dwingt ons na te denken over identiteit, geschiedenis, verantwoordelijkheid en de manier waarop wij naar landen, sporters en elkaar kijken. Uiteindelijk zegt een WK daarom vaak evenveel over de wereld waarin wij leven als over het voetbal dat op het veld wordt gespeeld.