Wagner-muiterij legt risico's bloot voor diepe Russische banden van China

Toen het nieuws op zaterdag bekend werd dat Wagner-troepen van huurlingen op weg waren naar Moskou in een kortstondige opstand, begonnen verschillende zakenlieden uit Zuid-China verwoed fabrieken te bellen om verzendingen van goederen met bestemming Rusland stop te zetten.

Terwijl de muiterij - de grootste test voor het leiderschap van de Russische president Vladimir Putin sinds zijn invasie van Oekraïne in februari 2022 - snel vervaagde, twijfelen sommige van deze exporteurs nu aan hun toekomstige afhankelijkheid van Beijing's naaste bondgenoot.

"We dachten dat er een groot probleem zou ontstaan", zei Shen Muhui, het hoofd van de handelsorganisatie voor de bedrijven in de zuidelijke provincie Fujian in China, herinnerend aan de strijd onder haar leden die auto-onderdelen, machines en kleding naar Rusland exporteerden.

Hoewel de crisis is afgenomen, "blijven sommige mensen aan de zijlijn, omdat ze niet zeker weten wat er later zal gebeuren", voegde hij eraan toe, waarbij hij weigerde de bedrijven te noemen die de zendingen onderbreken.

China heeft geprobeerd de gebeurtenissen van het weekend te bagatelliseren en sprak zijn steun uit voor Moskou, waarmee het een "geen grenzen"-partnerschap aanging kort voordat Rusland Oekraïne binnenviel in wat Moskou een "speciale militaire operatie" noemt.

Maar een Amerikaanse topfunctionaris zei maandag dat de opstand van het weekend het afgezonderde leiderschap van Beijing van streek had gemaakt. Sommige analisten binnen en buiten China begonnen zich af te vragen of Beijing zijn politieke en economische banden met Moskou moet versoepelen.

"Het heeft een vlieg in de zalf van die 'no-limits'-relatie gegooid", zegt de in Singapore gevestigde beveiligingsanalist Alexander Neill.

Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken, dat de afgebroken muiterij omschreef als "interne aangelegenheden" van Rusland en steun betuigde aan de inspanningen van Moskou om de situatie te stabiliseren, heeft verder nog niet gereageerd.

Alertheids oproepen
Yevgeny Prigozhin, hoofd van het privéleger van Wagner dat een aantal van de bloedigste veldslagen van Rusland in de oorlog in Oekraïne heeft geleverd, leidde de gewapende opstand nadat hij beweerde dat een groot aantal van zijn strijders was gedood in eigen vuur.

Maar de leider van de huurlingen stopte de opstand op zaterdagavond abrupt toen zijn strijders Moskou naderden terwijl ze vrijwel geen weerstand ondervonden tijdens een sprint van bijna 800 km.

China gaf geen commentaar toen de crisis zich ontvouwde, maar gaf zondag een verklaring af toen minister van Buitenlandse Zaken Qin Gang een verrassingsontmoeting organiseerde met de Russische onderminister van Buitenlandse Zaken in Beijing.

De kern van de betrekkingen tussen China en Rusland is een gedeelde oppositie tegen wat zij zien als een wereld die wordt gedomineerd door de Verenigde Staten en de uitbreiding van het militaire bondgenootschap van de NAVO dat hun veiligheid bedreigt.

Nadat hij eerder dit jaar een ongekende derde termijn als president had veiliggesteld, maakte de Chinese president Xi Jinping zijn eerste overzeese reis naar Moskou om zijn 'dierbare vriend' Putin te ontmoeten.

Terwijl nationalistische commentatoren in door de staat gerunde Chinese roddelbladen de snelle pogingen van Putin om de opstand de kop in te drukken, toejuichten, beginnen zelfs sommigen in China - waar kritische uitspraken streng worden gecontroleerd - de weddenschap van Beijing op Rusland in twijfel te trekken.

China "zal voorzichtiger zijn met zijn woorden en acties over Rusland", zei Shen Dingli, een expert op het gebied van internationale betrekkingen in Shanghai.

Sommige Chinese geleerden zijn zelfs nog verder gegaan.

Yang Jun, professor aan de Chinese Universiteit voor Politieke Wetenschappen en Rechten in Beijing, schreef een zaterdag gepubliceerd commentaar waarin China werd opgeroepen om Oekraïne rechtstreeks te steunen om te voorkomen dat het "door Rusland in een moeras van oorlog wordt meegesleurd".

"Met de ontwikkeling van de huidige situatie en de trend van de oorlog ... zou China zijn standpunt over Rusland en Oekraïne verder moeten aanpassen, zijn houding duidelijker moeten maken en resoluut aan de kant van de overwinnaars van de geschiedenis moeten staan", schreef hij in de Chineestalige Singaporese krant Lianhe Zaobao.

Het was onduidelijk of Yang's artikel vóór de Wagner-opstand was geschreven.

Andere in China gevestigde academici zeiden echter dat Beijing zijn standpunt over Rusland niet zou veranderen als gevolg van het incident.

Investeringsonzekerheid
China is de belangrijkste handelspartner van Rusland, met Beijing dat alles exporteert, van auto's tot smartphones en goedkope Russische ruwe olie ontvangt die in een groot deel van de rest van de wereld met sancties wordt geconfronteerd.

Maar zelfs in de energiesector, die zorgde voor een stijging van 40% in de handel tussen Rusland en China in de eerste vijf maanden van dit jaar zijn er tekenen van voorzichtigheid in China.

Topmanagers van Chinese staatsenergiebedrijven hebben routinematig gezegd dat het te vroeg was om commentaar te geven of omzeilen vragen over nieuwe investeringen in Rusland.

"Mocht Rusland de oorlog verliezen of veranderingen zien in het binnenlandse leiderschap, dan zal dat enorme onzekerheden creëren voor Chinese investeerders", zegt Michal Meidan, hoofd van China Energy Research aan The Oxford Institute for Energy Studies.

Hij zei dat de Chinese regering ook voorzichtig leek te zijn, erop wijzend dat Beijing nog geen deal had getekend voor een grote nieuwe gaspijpleiding die de landen met elkaar verbindt, ondanks een druk van Moskou.

Hoewel China van vitaal belang is voor de Russische economie, doet China's handel met landen als de Verenigde Staten, de Europese Unie en Japan - een van de felste critici van de oorlog van Moskou in Oekraïne - haar betrekkingen met Rusland in het niet vallen.

"Beijing heeft nu meer redenen om meer bedenkingen te hebben en meer transactiegericht te worden in zijn omgang met het Rusland van Putin", zegt Wen-Ti Sung, een politicoloog aan de Australian National University. "Het heeft geen zin om langetermijninvesteringen te doen in iemand die op de lange termijn niet op geloofwaardige wijze zal overleven."