Lage opkomst, verkiezingen Guatemala naar 2e ronde

Een voormalige first lady en de zoon van een ex-president – beiden sociaal-democraten – zullen het tegen elkaar opnemen in de tweede ronde van de verkiezingen in Guatemala in augustus, nadat geen enkele kandidaat genoeg stemmen heeft verzameld om de eerste ronde van de presidentsverkiezingen van zondag te winnen.

De strijd tussen Sandra Torres en Bernardo Arevalo – die onverwacht op de tweede plaats eindigde na een peiling op nummer acht – betekent dat Guatemala zijn eerste linkse leider in meer dan tien jaar zal hebben.

Torres, de ex-vrouw van de overleden oud-president Alvaro Colom, kwam zondag als eerste met iets meer dan 15 procent van de uitgebrachte stemmen, gevolgd door Arevalo met 12 procent, volgens de bijna volledige telling maandagochtend.

Beiden zijn tegen de legalisering van het homohuwelijk en electieve abortus in een onwankelbaar katholiek Midden-Amerikaans land.

Carrièrediplomaat Edmond Mulet en de rechtse Zury Rios, dochter van een voormalige dictator, werden respectievelijk vijfde en zesde, nadat ze voorafgaand aan de stemming met Torres in de top drie hadden gepeild.

De kandidaat van de Vamos-partij van de vertrekkende president Alejandro Giammattei, Manuel Conde, werd derde uit een druk deelnemersveld van 22 kandidaten.

"We zijn erg blij met de resultaten", zei Arevalo, zoon van Juan Jose Arevalo die in 1945 de eerste democratisch gekozen president van Guatemala werd na decennia van dictatuur. "Dit is echter niet het moment om de overwinning te kraaien, we zijn voorzichtig", zei de 64-jarige socioloog.

Van haar kant verklaarde Torres(67): "We zijn klaar, gereed en bereid om te winnen."

Torres vertegenwoordigde dezelfde National Unity of Hope (UNE) -partij als haar ex-man en verloor haar laatste twee races in 2015 en 2019.

'Altijd hetzelfde'
Bij de verkiezingen van zondag was de opkomst laag en werd er veel blanco of ongeldig gestemd uit protest.

Het land met 17,6 miljoen inwoners is een van de armste landen van Latijns-Amerika, een realiteit die, samen met de hoge cijfers van gewelddadige misdaad, honderdduizenden heeft gedwongen om de gevaarlijke migrantenreis naar het noorden op weg naar de 'Amerikaanse droom' te wagen.

Rechtengroepen hebben bovendien toenemende bezorgdheid geuit over vermeende pogingen om aanklagers en journalisten hard aan te pakken in een kennelijke poging van de regering om een corrupt systeem te beschermen dat de machthebbers ten goede komt.

"We stonden heel vroeg op om te stemmen. We stemmen met enthousiasme - en daarna, de presidenten, het is altijd hetzelfde", vertelde kiezer Maria Chajon verslagen aan AFP.

Volgens de Wereldbank heeft Guatemala een van de hoogste percentages sociale ongelijkheid in Latijns-Amerika.

Volgens de Verenigde Naties leeft meer dan de helft van de inwoners in armoede en lijdt de helft van alle kinderen onder de vijf jaar aan chronische ondervoeding.

Onveiligheid is een ander belangrijk verkiezingsthema. Het aantal moorden in Guatemala is 17,3 per 100.000 inwoners – ongeveer drie keer het wereldgemiddelde, zegt de VN.

Verbranden stembiljetten
De stemming van zondag werd ontsierd door de uitsluiting van twee populaire kandidaten, Carlos Pineda en Thelma Cabrera, die ongeldig werden verklaard door de beslissingen van het Supreme Electoral Tribunal die volgens hun aanhangers neerkwamen op politieke buitenspelstelling.

Op de verkiezingsdag deed Torres claims van "stemmen kopen" tegen de regerende partij, aangezien Mulet ook wees op vermeende onregelmatigheden.

Kiezers kwamen in botsing met politie en soldaten in San Jose del Golfo, 30 kilometer ten noordoosten van Guatemala-Stad, te midden van beschuldigingen dat de burgemeester mensen uit andere districten had overgehaald om op de regerende partij te stemmen.

Het stemmen in de stad werd opgeschort.

In San Martin Zapotitlan vuurde de politie traangas af op demonstranten die soortgelijke beschuldigingen uitten terwijl ze stembiljetten verbrandden bij een plaatselijk stembureau.

Elf mensen werden gearresteerd, zei politiechef Edgar Moran.

Giammattei, die zijn grondwettelijk beperkte enkele termijn met hoge afkeuringscijfers beëindigde, gaf geen commentaar op de beweringen van onregelmatigheden, maar beschuldigde oppositiegroepen in plaats daarvan van het aanzetten tot geweld.

Volgens vroege schattingen zal de Vamos-partij van Giammattei de grootste groepering worden in het 160 leden tellende congres, met ongeveer 40 zetels.

UNE van Torres, momenteel de grootste, zal ongeveer 27 hebben en Arevalo's Semilla (Seed) partij 24.

"Er zijn geen opties om het land te verbeteren, ze zijn hetzelfde als altijd", vertelde advocaat Manuel Morales (58) aan AFP in de buurt van de hoofdstad.

Op 20 augustus vindt de run-off plaats.