Na tumultueus verkiezingsseizoen, Guatemala naar stembus

Guatemalteken hebben vandaag, zondag, gestemd om een nieuwe president en vicepresident te kiezen en om alle congreszetels en honderden lokale posten te bezetten na een van de meest tumultueuze verkiezingsseizoenen in de recente geschiedenis van de Midden-Amerikaanse natie.

Veel Guatemalteken spraken hun teleurstelling uit over hun presidentiële keuzes nadat drie oppositiekandidaten door de autoriteiten waren uitgesloten. Er werd een groot aantal nulstemmingen verwacht, en experts zeiden dat dit de opkomst zou kunnen drukken.

Aangezien geen van de 22 presidentskandidaten in de buurt kwam van de vereiste drempel van 50% om rechtstreeks te winnen, was een tweede stemronde op 20 augustus tussen de twee beste finishers vrijwel zeker.

Op de Mixed Urban School No. 2, een gecombineerde basis- en middelbare school in Sumpango, begonnen de kiezers een uur voordat de stemming zou beginnen in de rij te staan voor de beschilderde muren. De stad met ongeveer 37.000 inwoners ligt in de bergen op minder dan een uur ten westen van de hoofdstad. Het stemmen leek ordelijk.

Walter Alfredo Hernández, een 61-jarige advocaat en notaris uit Sumpango, was een van de eersten die zondag stemde. Hij was in en uit in ongeveer 20 minuten. Hij trok een duidelijke grens tussen hoe hij denkt dat het in zijn stad gaat - redelijk goed - en nationaal - een ramp.

Guatemala "is ondergedompeld in ongeluk, in corruptie", zei Hernández, voordat hij verder ging met het opsommen van de gecoöpteerde instellingen, vooral in het rechtssysteem van het land.

"De burger wil zichzelf verheffen en hij kan het niet. De rijken hebben ons hoofd," zei hij, terwijl hij liet zien dat zijn voet iets tegen de grond drukte. "De machtigen, de legerofficieren en de zakenmensen, zij zijn degenen die ons op onze knieën hebben en ons niet toestaan ons te ontwikkelen."

Marleny Cabrera, een 29-jarige onderwijzeres op een andere school, zei dat ze op zoek was naar een verandering in de richting van het land. "Ik geloof dat er een minder stabiele nadruk is gelegd op onderwijs en gezondheid", zei ze. "In mijn geval ben ik op zoek naar het goede voor de kinderen van onze gemeenschap en ik ben gekomen om voor het welzijn van Guatemala te kiezen."

Zondagochtend werden er enkele complicaties gemeld.

In San Jose del Golfo in centraal Guatemala was er tegen de middag nog steeds geen stemming. Lokale bewoners in de stad in de centrale hooglanden zeiden dat mensen van buiten de gemeente werden binnengereden om te stemmen en dat het stemcentrum niet open mocht.

Toen de verkiezingsautoriteiten probeerden een nieuwe stemlocatie in de stad te openen, werden ze geblokkeerd door de lokale bevolking, volgens een verklaring van de verkiezingscommissie van het departement Guatemala.

De nationale politie lanceerde traangas in een poging de menigte van ongeveer 300 uit elkaar te drijven, waardoor mensen op de vlucht sloegen en de lokale bevolking met stenen gooide. Er waren ongeveer 100 tot 150 politieagenten en soldaten en er kwamen er nog meer aan.

In San Martin Zapotitlan, ongeveer 177 kilometer ten westen van Guatemala-Stad, reageerde de lokale bevolking ook boos op berichten dat buitenstaanders waren binnengehaald om te stemmen. Lokale outlet NotiReu toonde beelden van wat het zei dat het een stapel verbrande stembiljetten was.

President Alejandro Giammattei, die niet herverkiesbaar was, had vrijdag gezegd dat de verkiezingen "nog een teken zijn dat we in een stabiele democratie leven, iets dat wordt geconsolideerd met periodieke, vrije en participerende verkiezingen".

Zondag zei de president dat er in San Jose del Golfo zou worden gestemd en dat twee stembureaus zouden worden geopend.

Beschuldigingen van zowel binnen als buiten Guatemala dat de stemming onterecht scheefgetrokken was om het politieke establishment te bevoordelen, namen toe nadat verschillende kandidaten van buitenaf waren uitgesloten door het Supreme Electoral Tribunal, de hoogste autoriteit op dit gebied.

Onder degenen die uitgesloten waren van de stemming was Thelma Cabrera, een linkse en de enige inheemse vrouwelijke kandidaat die naar verluidt niet voldeed aan de vereisten om zich kandidaat te stellen.

Carlos Pineda, een rechtse populist die de leiding had in opiniepeilingen, werd een plek geweigerd vanwege vermeende onregelmatigheden bij zijn nominatie. Roberto Arzú, een conservatieve kandidaat voor de wet en orde, werd uitgesloten omdat hij zijn campagne te vroeg zou zijn begonnen.

De twee leidende kandidaten die de voorkeur kregen om door te gaan naar een tweede ronde, waren Sandra Torres, die in 2011 scheidde van de sociaal-democratische president Álvaro Colom terwijl hij in functie was, en diplomaat Edmond Mulet. Zury Ríos Sosa, de dochter van de voormalige dictator Efraín Ríos Montt, werd ook als kanshebber beschouwd.

Alle drie bevinden ze zich aan de meer conservatieve kant van het politieke spectrum en voerden campagne met de belofte om harde veiligheidsmaatregelen te nemen, zoals president Nayib Bukele in het naburige El Salvador en om conservatieve gezinswaarden te promoten.

Torres, die haar derde poging deed om het presidentschap te winnen, beloofde ook zakken met basisvoedsel voor mensen in nood en belastingverlagingen op basisvoedsel. Mulet zei dat hij Guatemalanen gratis medicijnen zou geven en bejaarden en alleenstaande moeders zou steunen.

Ríos Sosa voerde campagne om de doodstraf in te stellen, overheidsposten te verbieden voor degenen die zijn veroordeeld voor corruptie, privé-eigendomsrechten te beschermen en het gezondheidssysteem te verbeteren.

Geen enkele linkse partij heeft Guatemala in bijna 70 jaar geregeerd, sinds twee linkse regeringen van 1945 tot 1954. De tweede regering werd geleid door president Jacobo Arbenz, die werd omvergeworpen in een door de CIA gesteunde staatsgreep.

De stemming komt te midden van wijdverbreide frustratie over hoge criminaliteit, armoede en ondervoeding – allemaal factoren die elk jaar tienduizenden Guatemalanen ertoe aanzetten om te migreren. Er is ook woede over officiële corruptie en regeringsmaatregelen tegen anticorruptieactivisten.

"Wat vrije en democratische verkiezingen in Guatemala niet mogelijk maakt, is corruptie en straffeloosheid", schreef een voormalige Guatemalteekse procureur-generaal, Thelma Aldana, die asiel zocht in de Verenigde Staten op grond van politieke vervolging, in een Twitter-bericht.