Het knappe uiterlijk van Harry Belafonte maakte de zanger tot een matinee-idool. (Foto: AFP)
Harry Belafonte, de zanger en acteur die de raciale barrières in de VS doorbrak, is thuis in Manhattan op 96-jarige leeftijd overleden. Als een van de meest succesvolle Afro-Amerikaanse popsterren uit de geschiedenis scoorde hij hits met Island In The Sun, Mary's Boy Child en de Britse nummer één Day-O (The Banana Boat Song).

Maar zijn grootste prestaties waren als campagnevoerder voor zwarte burgerrechten in de VS.

Hij stierf aan congestief hartfalen, zei zijn woordvoerder Ken Sunshine. Zijn vrouw Pamela stond aan zijn zijde.

Actrice Mia Farrow was een van de eersten die hulde bracht en herinnerde zich Belafonte als een "mooie zanger" en "een zeer morele en zorgzame man". "Mis je nu al", twitterde ze.

"Ik ben diep bedroefd door het verlies van mijn zeer dierbare broer - de grote Harry Belafonte", voegde politiek activist Cornel West eraan toe. "Zijn artistieke genialiteit, morele moed en liefdevolle ziel zullen voor altijd leven. God zegene zijn dierbare familie."

Multi-miljoenen verkoper
Belafonte, vaak de koning van Calypso genoemd, werd in 1927 geboren in Harlem, New York, als zoon van arme Caribische immigranten. Hij stopte met school en ging tijdens de Tweede Wereldoorlog bij de marine, waar hij als munitielader werkte op een basis in New Jersey.

Na de oorlog jaagde hij zijn droom om acteur te worden na en studeerde hij drama aan de beroemde Dramatic Workshop van Erwin Piscator naast mensen als Marlon Brando, Walter Matthau en Tony Curtis.

Hij betaalde de lessen door te zingen in clubs in New York, waar hij werd bijgestaan door groepen als Miles Davis en Charlie Parker. Dat leidde tot een platencontract en op zoek naar materiaal begon Belafonte de archieven van volksliederen in de Amerikaanse Library of Congress te bestuderen, waarbij hij uitkwam op de Calypso-muziek waarmee zijn ouders waren opgegroeid.

Het bleek een verstandige zet. De knappe jonge ster veroorzaakte een rage voor het genre met nummers als Jamaica Farewell en Day-O (een nummer over Caribische havenarbeiders), die beide op zijn derde album, Calypso, stonden.

Het werd uitgebracht in 1956, stond bovenaan de Billboard-hitlijsten en zou het eerste album van een soloartiest zijn waarvan meer dan een miljoen exemplaren in de VS werden verkocht.

Zijn succes was zo groot dat hij de eerste zwarte was die op veel chique locaties in de VS mocht optreden - waaronder enkele die verboden terrein waren voor artiesten als Louis Armstrong en Ella Fitzgerald.

Zijn muziek houdt stand in het streamingtijdperk - met het nummer Jump In The Line (Shake Senora) dat meer dan 115 miljoen keer is afgespeeld, dankzij het gebruik ervan in de Tim Burton-film Beetlejuice.

Als acteur maakte Belafonte zijn Broadway-debuut in de musical John Murray Anderson's Almanac in 1953, waarvoor hij een Tony Award won voor een bijrol. Hollywood kwam al snel aan de beurt en hij scoorde zijn eerste hoofdrol in Island in the Sun, waar hij speelde naast James Mason, Joan Fontaine en Joan Collins, met wie hij een affaire had.

In 1957 werd hij in het tijdschrift Look beschreven als het eerste zwarte matinee-idool in de entertainmentgeschiedenis.

Zijn prestaties waren des te opmerkelijker in een tijd waarin zwarte acteurs meestal werden gecast als dienstmeisjes en arbeiders, stereotypen waarvoor hij weigerde te buigen. In 1959 wees hij de beroemde musical Porgy and Bess af en beschreef de hoofdrol als vernederend.

Hij bleef films maken tot in de jaren 80 en maakte zijn laatste optreden in Spike Lee's BlacKkKlansman.

In zijn muziekcarrière nam hij meer dan 30 albums op, waaronder platen in samenwerking met Nana Mouskouri, Lena Horne en Miriam Makeba.

Bob Dylan maakte zelfs zijn eerste opgenomen optreden met mondharmonica op het album van Belafonte uit 1962, Midnight Special.

Als een goede vriend van Martin Luther King, was Belafonte een opmerkelijke en zichtbare voorstander van de burgerrechtenbeweging, die verschillende anti-segregatieorganisaties financierde en die vaak Dr. King en andere activisten uit de gevangenis hielpen.

Hij was een van de organisatoren van de mars naar Washington in 1963 en nam ook deel aan de marsen van Selma naar Montgomery in 1965.

"Belafonte's wereldwijde populariteit en zijn inzet voor onze zaak is een belangrijk ingrediënt van de wereldwijde strijd voor vrijheid en een krachtig tactisch wapen in de burgerrechtenbeweging", merkte Dr. King ooit op. "We zijn gezegend door zijn moed en morele integriteit."

De ster voerde ook campagne tegen armoede, apartheid en aids in Afrika; en werd ambassadeur van Unicef, het kinderfonds van de Verenigde Naties.

In 1985 organiseerde hij de liefdadigheidssingle We Are the World, een all-star muzikale samenwerking die geld inzamelde voor hongersnood in Ethiopië.

Na het zien van een grimmig nieuwsbericht over de hongersnood, besloot hij dat Amerikaanse artiesten geld moesten inzamelen op dezelfde manier als Bob Geldof en Midge Ure hadden gedaan met het nummer 'Do They Know It's Christmas' een jaar eerder.

Met supersterren als Michael Jackson, Stevie Wonder, Bruce Springsteen, Bob Dylan, Ray Charles en Diana Ross bracht het nummer - geschreven door Jackson en Lionel Richie - miljoenen dollars op.

"Veel mensen zeggen tegen me: 'Wanneer heb je als artiest besloten om activist te worden?'" zei Belafonte in een National Public Radio-interview in 2011. "Ik zeg tegen hen: 'Ik was lang een activist voordat ik een artiest werd.'"

Zelfs toen hij achter in de 80 was, sprak Belafonte zich nog steeds uit over ras- en inkomensongelijkheid en drong hij er bij president Barack Obama op aan meer te doen om de armen te helpen.

Hij was fel links, voerde campagne tegen kernbewapening en veroorzaakte controverse in 2006 toen hij tijdens een ontmoeting met de Venezolaanse president Hugo Chavez de Amerikaanse president George W. Bush omschreef als "de grootste terrorist ter wereld".

Belafonte vergeleek ook de staatssecretarissen Colin Powell en Condoleezza Rice van Bush, die beiden zwart waren, met slaven die in het huis van hun meester werkten in plaats van op het land.

Uitspraken als deze maakten de ster tot een veelvuldig doelwit van kritiek, maar hij werd nog steeds geëerd voor zijn artistieke en humanitaire werk.

Onder zijn vele onderscheidingen ontving Belafonte in 1989 een Kennedy Center Honor en in 1994 de National Medal of Arts. Hij was een EGOT - een van de zeldzame groep mensen die alle vier de grootste entertainmentonderscheidingen hebben ontvangen, een Emmy, een Grammy, een Oscar en een Tony.

Andere sterren die hulde brachten, waren onder meer rapper Ice Cube, die de ster "meer dan een zanger, meer dan een acteur en meer dan een man" noemde.

"Harry Belafonte was een vaandeldrager voor generatiekunst en diep geïnformeerde en toegewijde sociale en politieke betrokkenheid", voegde acteur Jeffrey Wright toe, die vorig jaar Lt Gordon speelde in The Batman. "Misschien de laatste van een geweldige stam. Zo slim als hij was, knap. Hij heeft het moment zijn hele leven ontmoet.'

Belafonte was drie keer getrouwd. Hij en zijn eerste vrouw Marguerite Byrd hadden twee kinderen, waaronder actrice-model Shari Belafonte. Hij had ook twee kinderen met zijn tweede vrouw Julia Robinson, een voormalige danseres.