Goldman Prize voor inheemse vrouw die mijngigant stopte

Een leider van de inheemse Munduruku-gemeenschap in Brazilië is erkend voor haar succesvolle strijd tegen mijnbouw in het Amazone-regenwoud. Alessandra Korap Munduruku (39) heeft dit jaar de Goldman Prize gewonnen, een erkenning voor grassroots-activisme.

Tijdens haar vocale campagne om het Munduruku-gebied te beschermen, confronteerde ze mijnbouwreus Anglo American. Als gevolg hiervan trok Anglo American 27 onderzoeksaanvragen in om te mijnen in inheemse gebieden.

Het besluit van het bedrijf vertegenwoordigt een zeldzame overwinning van een inheemse gemeenschap op een van 's werelds grootste mijnbouwbedrijven.

Op de vraag van de BBC of ze het vooruitzicht om het op te nemen tegen de mijngigant ontmoedigend vond, zei Alessandra Korap Munduruku dat ze kracht had ontleend aan het gebied dat ze wilde beschermen. "Het (Anglo American) is misschien machtig voor jou, maar voor mij zijn de machtigen de rivier, de kracht van ons territorium en onze mensen, de mier die zijn werk doet en het verzet van onze mensen gedurende meer dan 500 jaar in de strijd voor ons land."

Ze zei ook dat sociale media een sleutelrol hadden gespeeld om haar strijd meer zichtbaarheid te geven, waardoor de druk op Anglo American toenam.

Met de hulp van de Coalition of Indigenous Peoples of Brazil (APIB) en pressiegroep Amazon Watch stelde Alessandra een open brief op waarin ze Anglo American opriep de vergunningen in te trekken om mijnonderzoek uit te voeren in inheemse gebieden in het Braziliaanse Amazonegebied. De vergunningen waren afgegeven zonder de geïnformeerde toestemming van de inheemse gemeenschappen die volgens de Braziliaanse grondwet vereist was.

In eerste instantie ontkende het bedrijf dergelijke vergunningen te hebben, maar na een intense mediacampagne onder leiding van Alessandra zei Anglo American dat de door haar geuite zorgen het ervan overtuigden de meer dan twee dozijn onderzoeksaanvragen die het al had toegekend formeel in te trekken.

De stap van Anglo American bracht het Braziliaanse mijnbouwbedrijf Vale ertoe zijn voorbeeld te volgen, waarbij de mijnwerker inzag dat voor prospectie in inheemse gebieden de toestemming van de gemeenschappen vereist was.

Alessandra zegt dat ze voor het eerst actief werd in de verdediging van inheemse gebieden in 2014 nadat ze had gezien hoe goudwinning haar gemeenschap beïnvloedde.

"Waar ik woon (in de Braziliaanse staat Pará, langs de Tapajós-rivier), ontstaan steeds meer nederzettingen. Mijn mensen zijn afhankelijk van de visserij om zichzelf te voeden. Maar er zijn al plaatsen waar goudwinning het water heeft verontreinigd en de vissen heeft gedood," legt ze uit.

"Toen ik een kind was, had ik een enorme vrijheid. We visten in de rivieren en meren, we verzamelden fruit en de zaden die we gebruiken om ons handwerk te maken. Maar vanaf 2014 zag ik deze gebieden veranderen in woestijnen door graafmachines en andere grote apparaten."

Alessandra zegt dat het deze veranderingen waren die haar uit haar leven van het zorgen voor haar kinderen en haar man haalden en haar in een activiste veranderden. Maar ze zegt dat het in het begin niet gemakkelijk was om een leidende rol in haar gemeenschap op zich te nemen.

"In onze cultuur zijn het traditioneel de mannen die beslissingen nemen, het zijn de mannen die gaan jagen en vissen. Wij vrouwen worden geacht in onze omgeving te blijven en voor de echtgenoot, de kinderen en het huis te zorgen."

Alessandra werd aangemoedigd door een andere Munduruku-vrouw, Maria Leusa Kaba Munduruku, om deze rigide genderrollen te trotseren.

"Ik was de caciques (inheemse leiders) al aan het helpen en ze zag me en zei tegen me: 'Alessandra, ga door, geef niet op, je krijgt veel tegenwerking van de mannen, van de mannelijke leiders, maar wij vrouwen kunnen niet toegeven.'"

Ze zegt dat ze het altijd belangrijk vond dat alle stemmen gehoord werden, ook die van vrouwen en kinderen, maar dat ze in het begin op weerstand stuitte. "'Waarom willen vrouwen zich uitspreken? Vrouwen moeten voor hun echtgenoten zorgen, geen toespraken houden', vertelden sommige leiders me," herinnert ze zich.

Toen de Munduruku enkele jaren geleden werd aangevallen door illegale goudzoekers, smeekte Alessandra's eigen moeder haar om een stapje terug te doen, maar ze stond erop dat ze moest doorgaan met vechten.

"Mam, zolang onze gemeenschap en ons territorium bestaat, zal ik de strijd voortzetten om ze te verdedigen," zei ik tegen haar.

Alessandra zegt dat de afgelopen tien jaar steeds meer vrouwen zich hebben aangesloten bij de strijd om hun territorium te verdedigen en nu een sleutelrol spelen. Ze is er echter van overtuigd dat de sleutel tot overwinningen zoals die ze behaalde tegen Anglo American, is gebaseerd op het samenbrengen van de hele gemeenschap.

De open brief die ze naar het bedrijf stuurde, was gebaseerd op een officiële verklaring die was opgesteld tijdens een vergadering die werd bijgewoond door 45 leiders en 200 deelnemers.

"Wij vrouwen willen de caciques niet terzijde schuiven, maar we willen naast hen staan en samen met hen beslissen. Onze rol als vrouwen is niet om de gemeenschap te verdelen, maar om iedereen bij elkaar te brengen."