In het Auditorium van de Universiteit Leiden was ik onlangs aanwezig bij de oratie van Cleveringahoogleraar Lilian Gonçalves-Ho Kang You, een inspirerende pleitbezorger voor rechtvaardigheid, mensenrechten en herstel van onrecht. Tijdens deze gelegenheid ontmoette ik onder andere oud-vicepresident van de Raad van State Herman Tjeenk Willink en de tweede vrouwelijke cardioloog van kleur Harriette Verwey en bekend geworden als eerste pleitbezorger voor betere zorg voor Vrouwenhart en het introduceren van het Steunhart. Verder speelde zij een cruciale rol in het harttransplantatieteam van het LUMC en ErasmusMC.

De oratie was een krachtig pleidooi voor een inclusieve en rechtvaardige samenleving, zowel nationaal als internationaal. Haar reflecties en inzichten vormen een belangrijke oproep tot actie voor beleidsmakers, overheidsorganisaties en burgers om samen te bouwen aan een betere toekomst. Dr. Gonçalves heeft een indrukwekkende carrière opgebouwd, waarin zij zich met toewijding inzette voor rechtvaardigheid en maatschappelijke verandering. 

Als jurist en voorzitter van diverse juridische en maatschappelijke organisaties richtte zij zich onder meer op:
- Samenwerking tussen Nederland en Suriname.
- Herstelbetalingen voor slachtoffers van historisch onrecht, waaronder slavernij en de Holocaust.
- Sociale en economische mensenrechten wereldwijd.

Tijdens haar oratie besprak zij onder andere de gebeurtenissen rondom de militaire coup in Suriname op 25 februari 1980. Zij gaf aan dat tijdens het bezoek van Maurice Bishop, een revolutionair leider uit Grenada, de situatie in Suriname escaleerde.De militairen organiseerden een groot welkom, terwijl de Moederbond, een belangrijke vakbond, een nog grotere demonstratie hield tegen het regime. Bishop adviseerde militair leider Bouterse om hard op te treden tegen zijn
tegenstanders.

Dr. Gonçalves trok ook parallellen met hedendaagse problemen in Nederland en belichtte kwesties zoals institutionele discriminatie. Ze benoemde hoe schandalen binnen Nederlandse overheidsinstellingen, zoals de Belastingdienst en de Politie, diepgewortelde discriminatie hebben blootgelegd. Ze waarschuwde voor de blijvende aanwezigheid van klassejustitie, waarbij systematisch onderscheid wordt gemaakt op basis van sociaaleconomische en etnische
achtergronden. De beperkte aandacht voor institutioneel racisme binnen politieke en bestuurlijke domeinen kreeg scherpe kritiek. 

Dr. Gonçalves benadrukte de noodzaak van:
- Structurele hervormingen binnen overheidsorganisaties.
- Het garanderen van daadwerkelijke non-discriminatie.
Ze onderstreepte het belang van herstel van onrecht en de rol van de Staat in het waarborgen van fundamentele waarden. Herstelprocessen, zoals de erkenning van slavernij als een misdaad tegen de menselijkheid, zijn volgens haar essentieel.
De staat speelt een sleutelrol in het beschermen van gelijkheid en rechtvaardigheid. Dr.Gonçalves riep op tot:
- Strenger antidiscriminatiebeleid.
- Betere naleving van rechtsstatelijke principes.
Alleen door gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen voor het verleden en actief te werken aan rechtvaardigheid en gelijkheid, kunnen we bouwen aan een inclusieve samenleving waar fundamentele waarden werkelijk
worden beschermd."

Guillaume Ellis