Chili: "We smeken God om water"

Het Penuelas-reservoir in centraal Chili was tot twintig jaar geleden de belangrijkste waterbron voor de stad Valparaiso, met genoeg water voor 38.000 zwembaden van olympische afmetingen. Nu is er echter water voor slechts twee zwembaden over.

Een enorme uitgestrektheid van gedroogde en gebarsten aarde die ooit de bodem van het meer was, is bezaaid met visskeletten en wanhopige dieren die op zoek zijn naar water. Te midden van een historische droogte van 13 jaar is de regenval gedaald in dit Zuid-Amerikaanse land dat de Pacifische kust van het continent omringt.

Hogere luchttemperaturen hebben ertoe geleid dat sneeuw in de Andes, ooit een belangrijke opslagplaats voor smeltwater voor de lente en zomer, niet verdicht, sneller smelt of direct in damp verandert.

De droogte heeft de mijnproductie in 's werelds grootste koperproducent getroffen, de spanningen over het watergebruik voor lithium en landbouw aangewakkerd, en de hoofdstad Santiago ertoe gebracht ongekende plannen te maken voor mogelijke waterrantsoenering.

"We moeten God smeken om ons water te sturen", zegt Amanda Carrasco, een 54-jarige die in de buurt van het Penuelas-reservoir woont en zich herinnert dat ze in de wateren viste met de lijn op lokale pejerrey-vissen. "Ik heb het nog nooit zo gezien. Er is eerder minder water geweest, maar niet zoals nu."

Het reservoir heeft regen nodig - ooit betrouwbaar in de winter, maar nu historisch laag, zegt Jose Luis Murillo, algemeen directeur van ESVAL, het bedrijf dat Valparaiso van water voorziet. "In feite is wat we hebben slechts een plas", zei hij, eraan toevoegend dat de stad nu afhankelijk was van rivieren. "Dit is vooral belangrijk als je bedenkt dat het Penuelas-reservoir enkele decennia geleden de enige bron van water was voor heel Valparaiso."

Achter het probleem schuilt, zo blijkt uit academische studies, een wereldwijde verschuiving in klimaatpatronen die natuurlijke weercycli verscherpen. Normaal gesproken lossen lagedrukstormen uit de Stille Oceaan de neerslag in de winter over Chili, waardoor watervoerende lagen worden opgeladen en het Andesgebergte met sneeuw wordt gevuld.

Maar de natuurlijk voorkomende opwarming van de zee voor de kust van Chili, waardoor stormen niet kunnen aankomen, is geïntensiveerd door de stijgende mondiale zeetemperatuur, volgens een wereldwijd onderzoek naar zeetemperatuur en neerslagtekorten. Uitputting van de ozonlaag en broeikasgassen in Antarctica verergeren ondertussen de weerpatronen die stormen wegtrekken uit Chili, volgens een onderzoek naar variabelen die het weer op Antarctica beïnvloeden.

'Watertoren'
Analyse van boomringen die 400 jaar teruggaan, laat zien hoe zeldzaam de huidige droogte is, zei Duncan Christie, een onderzoeker bij het Centre for Climate and Resilience in Chili. Het is totaal ongeëvenaard voor duur of intensiteit.

Hij zei dat dit betekende dat de Andes - die hij de 'watertorens' van het land noemde - geen kans kregen om aan te vullen, wat op zijn beurt betekende dat naarmate de sneeuw in het voorjaar smolt er veel minder water was om rivieren, reservoirs en watervoerende lagen te vullen.

Miguel Lagos, een civiel ingenieur en waterspecialist, reisde om de sneeuwbedekking te meten in de buurt van het Laguna Negra-station in het centrum van Chili, ongeveer 50 kilometer ten oosten van Santiago - als onderdeel van een proces om de watervoorziening in de zomer te schatten. "Er was gewoon niets", zei hij tegen Reuters. "Er waren zo weinig neerslaggebeurtenissen en zulke warme omstandigheden dat de sneeuw diezelfde winter smolt."

Doordat de sneeuw samentrekt en nieuwe lagen ontstaan, blijft het daardoor langer koud. Maar met warmer weer en minder sneeuwval, zei Lagos, smolten de bovenste sneeuwlagen sneller of veranderden ze rechtstreeks in damp, een proces dat sublimatie wordt genoemd.

Een studie uit 2019 in het International Journal of Climatology die de droogte van Chili van 2010 tot 2018 analyseerde, zei dat veranderende weersomstandigheden de droogte in de toekomst zouden kunnen verlichten, maar veel zou afhangen van het traject van menselijke emissies die het klimaat beïnvloeden.

Segundo Aballay, een dierenfokker in het Chileense dorp Montenegro, bidt dat er snel verandering komt. "Als het dit jaar niet regent, hebben we niets te doen", zei hij. "De dieren worden zwakker en sterven met de dag."

Helaas voor landbouwers als Aballay voorspellen onderzoekers van de Universiteit van Chili dat het land de komende 30 jaar 30% minder water zal hebben, gebaseerd op wiskundige modellen en historische gegevens.

"Wat we vandaag een droogte noemen, zal normaal worden", zei Lagos.

In de Laguna de Aculeo, een ander opgedroogd meer ten zuiden van Santiago, herinnerde de plaatselijke campingmanager Francisco Martinez zich dat honderden mensen naar het gebied kwamen om te kajakken of in het water te zwemmen.

Nu liggen roestige pieren en oude boten in het dorre landschap. Een griezelig eiland in het midden van wat ooit water was, rijst op boven het stof. "Nu is er geen water, het is hier een woestijn", zei Martinez tegen Reuters. "De dieren sterven en er is niets meer te doen hier in de lagune."