Schepen in de Straat van Hormuz, nabij Bandar Abbas, Iran. (Foto: Reuters)
President Donald Trump heeft dinsdag aangekondigd dat de Amerikaanse militaire operatie om vastgelopen schepen door de Straat van Hormuz te loodsen, voorlopig wordt gepauzeerd. Dit besluit is genomen om ruimte te geven aan de mogelijkheid dat de VS en Iran een definitief vredesakkoord kunnen sluiten.

Trump maakte de aankondiging via zijn sociale mediaplatform Truth Social. Hij verklaarde dat deze pauze is overeengekomen "op verzoek van Pakistan en andere landen" en omdat er "grote vooruitgang is geboekt richting een volledig en definitief akkoord" met Iraanse vertegenwoordigers.

"De blokkade blijft volledig van kracht, maar Project Freedom – het begeleiden van schepen door de Straat van Hormuz – wordt tijdelijk opgeschort om te zien of het akkoord definitief kan worden gemaakt en ondertekend," schreef hij.

Iran gaf tot dusver geen officiële reactie op de aankondiging.

De mededeling komt te midden van een verscherping van de spanningen in de Golfregio. De Amerikaanse strijdkrachten meldden dat zij meerdere Iraanse boten, cruise-raketten en drones hadden vernietigd. De Verenigde Arabische Emiraten (VAE) verklaarden dat hun luchtverdediging op de tweede dag op rij raket- en drone-aanvallen uit Iran had afgewend. Daarnaast meldde een commercieel schip in de Straat van Hormuz getroffen te zijn door een 'onbekend projectiel'.

Iran introduceerde recent een nieuw systeem voor schepen die de Straat van Hormuz willen passeren, waarbij zij een e-mail krijgen van de zogenoemde Persian Gulf Strait Authority met de laatste transitregels. De Iraanse Revolutionaire Garde (IRGC) publiceerde een nieuwe kaart met een uitgebreid maritiem controlegebied en waarschuwde schepen om alleen de door Iran aangegeven vaarcorridors te volgen, onder dreiging van een "beslissende reactie".

In Washington benadrukte minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio dat de VS haar offensieve militaire acties tegen Iran, onder de naam 'Operation Epic Fury', hebben afgerond. "Er wordt niet geschoten tenzij wij eerst worden aangevallen," aldus Rubio. Tegelijk maakte hij duidelijk dat Iran een prijs moet betalen voor zijn pogingen om de controle over de Straat van Hormuz te verkrijgen.

"De Straat van Hormuz behoort niet aan Iran. Zij hebben geen recht om de doorgang te sluiten, schepen op te blazen of mijnen te leggen," zei Rubio. "Het accepteren dat men tol moet betalen aan Iran voor het passeren van de Straat, zou een gevaarlijk precedent scheppen dat elders in de wereld navolging zou vinden."

De Straat van Hormuz is een cruciale zeestraat waar ongeveer een vijfde van de wereldwijde energietoevoer doorheen gaat. Sinds het begin van het conflict op 28 februari, toen de VS en Israël militaire acties tegen Iran startten, is de doorgang vrijwel gesloten. Na een staakt-het-vuren begin april legden de VS een eigen blokkade op, om te voorkomen dat schepen Iraanse havens in- en uitvaren.

De sluiting van de zeestraat heeft de wereldhandel verstoord, olie- en kunstmestprijzen doen stijgen en zorgen voor angst voor een wereldwijde recessie en voedselcrisis.

Eerder dinsdag zei Trump tegenover verslaggevers dat de militaire en economische druk van de VS Iran aan de onderhandelingstafel heeft gekregen, ondanks publieke tegenstand van Teheran.

"Iran wil een deal maken," aldus Trump. "Wat ik niet prettig vind, is dat ze mij met veel respect spreken, maar dan op televisie zeggen dat ze niet met de president praten. Ze spelen spelletjes. Maar laat me duidelijk zijn: ze willen een deal. Wie zou dat niet willen? Hun militaire macht is vernietigd, we kunnen doen wat we willen."

Trump, die onder toenemende druk staat vanwege stijgende prijzen vlak voor de tussentijdse verkiezingen in november, verklaarde dat het Iraanse leger inmiddels is teruggebracht tot het afvuren van “knalpotten.”

Op de vraag wat Iran zou moeten doen om het staakt-het-vuren te schenden, zei Trump: "Ze weten wat ze niet moeten doen."

Minister van Defensie Pete Hegseth gaf aan dat de recente geweldsuitbarstingen in de Straat van Hormuz geen schending van het vier weken oude staakt-het-vuren betekenen.

"Amerikaanse troepen hoeven Iraanse wateren niet binnen te gaan. We zoeken geen gevecht. Maar Iran mag geen onschuldige landen en hun goederen blokkeren in internationale wateren", aldus Hegseth bij het Pentagon.

“Het staakt-het-vuren houdt voorlopig stand, maar we houden het nauwlettend in de gaten,” voegde hij eraan toe.