Analyse: 'Koken op twee pitjes' (deel 2)

Wie zei weer: ”Wij hebben nu 26 presidenten of 26 chanteurs over? Er is nog maar 1 jaar over met 1 zetel meerderheid. Wie wordt binnen de nieuwe omgeving the new political conversation manager?, hij/zij die zijn omgeving 'beter' maakt. Welke zijn de laatste populistische maatregelen?: tramnieuws, minimumloon, sleutelklare woningen, waardevast pensioen, verhoging ambtenaren salaris, meer grondbeschikkingen, water, licht. Noem maar op!
Suriname heeft 'geen financieel maar een financieringsprobleem' is vanaf dag 1 gezegd: Er is nu 82 miljoen SRD. meer belastinginkomsten en 38 miljoen SRD financieringsoverschot dan in 2013. Deze bedragen kunnen de verkiezingseconomie spekken. In elk geval heeft de grootste coalitiepartij volgens haar geen financieel- en ook geen financieringsprobleem. Wel 1 leider, die President en Voorzitter tegelijk is, 2 functies die 2 coalitiepartijen en ook 2 'interne' kampen moeten managen. Hij moet op twee fronten campagne voeren tegen a) de nieuwe 'coalitie van samenwerkende oppositie' en b) zijn regeringssucces inclusief het paarse partijpodium. Het is koken op twee pitjes!

Blunders 2013
De grootste nationale blunder in 2013 was de kwestie van de stopzetting van de subsidie op babyvoeding. Ook al liep deze kwestie uiteindelijk goed af.
Het niet kandideren van Albert Ramdin voor het secretarisgeneraalschap van OAS was de internationale blunder van 2013. Er zijn wisselende (goede en slechte) zaken vanuit deze Regering, maar de Ramdingate ging in 2013 alle begrip te buiten. Kijk naar YouTube, de carrière, curriculum, stijl, het aantal reizen en performance van Ramdin voor Suriname, Caricom en OAS. Geen enkel argument rechtvaardigde het niet voordragen van de heer Ramdin voor het ambt van SG. Hier moet iets anders aan de hand zijn, iets politieks. Dit besluit was een dolksteek in de rug van kennisbank met schuilpolitiek. Indien er feiten zijn die de samenleving niet kent, moe(s)ten die openbaar worden gemaakt. Geen dok- en schuilpolitiek, maar evenmin dolksteek. En indien met landen een politieke deal is gemaakt, dan maar volledig openheid geven, zoals ook openheid in alle nationale zaken moet worden gegeven. Ook met betrekking tot het proces binnen deze twee uiteinden, babyvoeding en Ramdin, was het wikken en wegen, anders gezegd, 'koken op twee pitjes'.

Trammetje komt zo
De BTW komt niet in 2014/2015, diep zeehaven is water naar zee dragen, fly-over is over, maar trammetje komt zo. Deze laatste is de hoop die als politiek stunt wordt genoemd. Of is hoop uitgestelde teleurstelling. Hier is ook sprake van koken op twee 'pitjes': Is die tram wel nodig?. En is plan, do, check, schuld en vooral de (voor) financiën ready? Eerst een goede baan (voor een ieder), dan een trambaan. Denk maar aan project Ziekenhuis Wanica.
Weten wij trouwens wie de bestuurder wordt van de tram? Is de 'bestuurder' niet de PL voorzitter met als zittende hoofdpassagier mogelijk de nieuwe coalitieleider in de gelijknamige lijnbus PL, Paramaribo-Lelydorp? Wie doet aan gain without pain, wie gelooft in dat alle export en importbedrijven in u geloven, wie heeft een goed (internationaal) duurzaam economisch plan met een risico behandelplan. Wie gelooft nog in apolitieke ordening van de Goudsector en IDCS?.
Continu afweging: twee pitjes!

Financiën uitademen
De maandinflatie van bv. maart 2014 was ongeveer 0.2% stijging. Vergelijken wij maart 2014 met maart 2013 dan zijn de consumenten prijzen gemiddeld met 3.1% gestegen (een 12 maand inflatie van 3.1%). Dat wordt ook bevestigd door Standard & Poor’s. Wij hebben een geschiedenis van een zwak fiscaal beleid. Belastinghervorming loopt achter. Dat zegt Fitch ook. Het begrotingstekort is ongeveer 4% van het Bruto Binnenlands Product. Het S&P bureau had een begrotingstekort van 1,5% van het BBP verwacht in 2013. De overheidsschuld is gestegen van 16% van het BBP naar 23%. Het begrotingstekort is mede gefinancierd door overschotten van de Centrale Bank van Suriname. Goud- en deviezenvoorraad zijn gedaald. De overheidsfinanciën zullen mogelijk opnieuw onder druk kunnen komen te staan als de verkiezingen naderen. Moet je (extra)financiën dit jaar in- of uitademen?, 'de twee pitjes' weer?

Goudsector
Goud alleen vertegenwoordigt twee derde van de export en 13% van de overheidsinkomsten. De goudsector is ook een grote bron van informele arbeid. De beoordelingen van Suriname weerspiegelen de beperkingen van zijn kleine, open economie. De groeivooruitzichten van het land zullen aanzienlijk worden beïnvloed door een voorgestelde investering van US$ 1,2 miljard (meer dan 20% van het BBP) in een goudmijn gelegen in het Nassau-gebergte, in het Merian-gebied. Newmont zal dit jaar moeten besluiten of de bouw van de goudmijn nog doorgaat. Het zit er ook in dat het aanbod van Barrick voor Newmont, het besluit kan uitstellen. Als de joint venture - waarin Suriname de optie heeft om 25% van de aandelen te kopen in de mijn -doorgaat, moet de overheid US$ 200 miljoen tot US$ 250 miljoen op de internationale kapitaalmarkt lenen om een deel van haar minderheidsbelang te financieren. En deze obligatielening gaat nu niet door! En hiermee is veel gezegd over het economisch jaar 2014/2015. Lenen of niet lenen, weer twee pitjes!

Houtsector
Ik behandel Staatsolie dit jaar niet. Dat bedrijf is gewoon goed. Wij gaan een 3e sector dit jaar evalueren: het gaat redelijk met de houtsector, aldus bron SBB. Het blijkt, dat de productie elke maand toeneemt. In de eerste helft van 2013 is ongeveer 168.000 m3 rondhout geproduceerd. Het overgrote deel daarvan is op de lokale markt verhandeld, terwijl ongeveer 30 procent met een totale exportwaarde van USD 9,1 miljoen is geëxporteerd. De belangrijkste markt is Azië.
Ruim 66% van het hout dat geëxporteerd wordt, heeft zijn weg gevonden naar de Aziatische markten, waarvan India en China de belangrijkste afnemers zijn. Wij krijgen interesse van Singapore en Maleisië. In de regio is Cuba de belangrijkste afnemer van Surinaams hout. In de eerste 6 maanden van 2013 hebben Surinaamse ondernemers 26.000 m3 hout naar het eiland geëxporteerd, totale waarde USD 811 duizend. Goud, hout, olie doen het goed en kan beter, en nu ook de andere sectoren differentiëren: landbouwschuur?.

Staatsschuld
Ik laat de nationale discussie over de staatsschuld in het parlement voor wat het is. Laat VES of ander economisch instituut die inzage in de authentieke cijfers heeft, haar werk doen. De staatsschuld loopt in elk geval op door het financieel beleid. De eenzijdige en risicovolle focus op de mijnbouwsector en het extreem lage volume aan buitenlandse investeringen vormen een risico voor de economische groei van Suriname die vooralsnog in de top-10 zit van snelste groeiers van LAC-landen (Latijns-Amerika en Caricom landen). Deze conclusie komt uit: ‘International Flows to Latin America: rocking the boat?’, een rapport dat onlangs door de Wereldbank is uitgebracht. De Wereldbank heeft vastgesteld dat Suriname met een verwachte economische groei van 4,1 procent de 9e plaats inneemt van de landen van Latijns-Amerika en Caricom. Suriname had in de periode 2003-2013 op Guyana na het laagste percentage aan Foreign Direct Investments (FDI).
Waar is de FDI van en beloofde Mineraal Instituut van Suriname? Ook Fitch stelt de economische groei naar beneden. Alle andere landen wisten nog een substantieel deel buitenlandse investeringen te krijgen voor andere productiesectoren en de dienstverlening.

Basiszorg: Human Capital laag
Basisprobleem is planning; Basiszorg is kennis/onderwijs. Ondanks 3 Ministers van Onderwijs staat Suriname laag genoteerd in de landindex van het onlangs uitgebrachte Human Capital Report 2013 van het World Economic Forum (WEF). Van de 122 onderzochte naties is ons land in de Human Capital Index (HCI) positie 91 toebedeeld en staan in de regio alleen Venezuela (101), Honduras (100), Bolivia (99) en de Dominicaanse Republiek zijn lager gerangschikt. Barbados heeft plek 26, het hoogst gerangschikte ontwikkelingsland binnen ons regio. Het menselijk kapitaal kan beschouwd worden als de verzameling van competenties, kennis, sociale en persoonlijke vaardigheden, waaronder ook creativiteit, die wordt belichaamd in de mogelijkheid voor de mens om in een economie arbeid te verrichten, opdat er economische waarde kan worden geproduceerd.
Hoe organiseren wij dit alles? Onderwijs, Diaspora, Kennis, Buitenlandse stages, Expats etc.

Ons land scoort onder meer slecht op de sub indicatoren ‘Toegang tot Internet op scholen’ (plek 113), ‘Mate waarin geschoolde werknemers worden gevonden’ (plek 117), ‘Aantal wetenschappelijke en technische publicaties per 1000 personen’ (plek 105), ‘Gender gap m.b.t. economische participatie’ (plek 101), kwaliteit van het openbaar vervoer (plek 114) en ‘Doing Business Index’ (plek 116).
Ons human capital is laag, maar politics capital hoog: twee pitjes?

Media consultatie
Zo kan ik penklimmend doorgaan. Laat ons het 5e jaar hard en strak met targets werken en van plannen veranderen. De do’s en dont’s voor 2014.2015 realistisch nationaal op een rijtje zetten. Onlangs hoorde ik: alleen een dwaas verandert niet van gedachten. Laat ons hoger kader, ambtenaren en het bedrijfsleven effectiever en strategischer inzetten.
Voor oud-politici geldt: Als een schip achter de horizon verdwijnt, is hij nog niet verdwenen. We hebben geen Google -maatregelen goochelregering nodig. Werk met de volgende hervorming slagzin: “voordat ik verwacht dat de ander verandert, kijk ik eerst naar mijn zelf. En daarna voor alle zekerheid nog een keer. Zeg tegen je zelf: “ Als ik val sta ik op en als ik sta val ik op! Laat een goed (laatste) bestuursjaar achter! Het wordt moeilijk maar betrek de media erbij in nationale consultatie.

Er zijn nog vele dikke (af te werken) dossiers: crediteuren, pensioen, NZR/medische zending, naschoolse opvang, newmonth/goudsector, gebruik vrijstelling motorbrandstoffen, area of interest, prijzen van staatsresources, prijs export hout/goudconsessie/goudbelasting/, idcs, zorgvervoer etc. Het devies is: wees niet bang om dit jaar langzaam voorwaarts te gaan, wees alleen bang om stil te staan of achteruit te gaan. You can fall down seven times, but you can get up eight.
Kook op twee pitjes, maar laat gezond voeding voor het volk achter!

Robby Makka
(Fiscaal jurist/analyticus)