Vandaag, 8 mei, markeert Suriname 160 jaar volksvertegenwoordiging. Een historisch moment om trots op te zijn. Maar misschien nog meer een moment voor een eerlijke reflectie. Want achter de ceremonie en de mooie woorden die vandaag in een buitengewone openbare vergadering tot uiting zullen komen, dringt zich een ongemakkelijke vraag op; wie vertegenwoordigt het volk vandaag nog écht?

Sinds de Koloniale Staten in 1866, later de Staten van Suriname, na de onafhankelijkheid het parlement van de Republiek Suriname en vervolgens De Nationale Assemblee, was de bedoeling helder: een instituut dat het volk vertegenwoordigt, macht controleert en richting geeft aan de ontwikkeling van het land. Dat vormt een aanknopingspunt voor een serieuze reflectie bij 160 jaar volksvertegenwoordiging: in hoeverre is dit doel verwezenlijkt, of is het juist uit zicht geraakt?

Wat we vandaag te vaak zien, is geen volksvertegenwoordiging in de zuivere zin van het woord, maar een politiek strijdtoneel waarin coalitie en oppositie elkaar voortdurend in een wurggreep houden. Waar de coalitie zich gedraagt als verlengstuk van de regering en waar partijpolitieke loyaliteit zwaarder lijkt te wegen dan het algemeen belang. Het debat in openbare vergaderingen is meer en ritueel geworden van een politiek theater, waar standpunten voorspelbaar zijn nog vóór ze worden uitgesproken.

De afgelopen jaren hebben dat beeld versterkt. Politieke intriges met overlopers van de ene fractie naar de andere. Deals die zelden worden uitgelegd, maar wel zichtbaar hun effect hebben. Het zijn ontwikkelingen die het vertrouwen van de samenleving niet hebben versterkt; integendeel. Natuurlijk, er wordt gewerkt. Er worden wetten aangenomen. Maar wetgeving op zichzelf is geen prestatie als zij niet voelbaar is in het dagelijks leven van burgers. Want hoe vertaalt die wetgeving zich naar de realiteit buiten de muren van het parlement?

De problemen die de samenleving dagelijks ervaart, zijn al jaren dezelfde: volkshuisvesting, volksgezondheid, onderwijs, sociale voorzieningen. Het zijn geen abstracte zaken, maar concrete zorgen van mensen. En juist daar wordt het oordeel over de volksvertegenwoordiging uiteindelijk geveld.

Even fundamenteel is de controlerende taak van het parlement. In theorie is De Nationale Assemblee het hoogste orgaan dat de uitvoerende macht moet controleren. In de praktijk rijst de vraag hoe scherp die controle nog is. Heeft het parlement de regering daadwerkelijk gedwongen tot transparantie? Heeft het bijgedragen aan beter bestuur? Of is die rol afgezwakt onder druk van politieke loyaliteit en coalitieafspraken?

160 jaar volksvertegenwoordiging is geen moment om alleen terug te kijken met trots. Het is een moment om te erkennen wat beter moet – en misschien wel wat fundamenteel anders moet. Dat begint bij wie wij toelaten tot het parlement. Het wordt tijd om serieuzer na te denken over profielen van volksvertegenwoordigers. Niet alleen wie gekozen kan worden, maar ook op basis van welke kwaliteiten en met welke verantwoordelijkheid. Een volksvertegenwoordiger moet meer zijn dan een politieke kandidaat, een vertegenwoordiger van de partij. Er moet sprake zijn van aantoonbare maatschappelijke betrokkenheid, een brede maatschappelijke bagage, algemene kennis en een degelijke, of op zijn minst redelijke, scholing.

Maar ook daarna stopt het niet. Elk nieuw parlement zou zich moeten laten trainen. Niet vrijblijvend, maar als vast onderdeel van het functioneren. Bestuurskundige vorming, mediatraining en gerichte scholing voor de sectoren en vaste commissies waarin leden worden geplaatst, zijn geen luxe. Ze zijn noodzakelijk. Want zonder kennis en voorbereiding blijft controle oppervlakkig en wetgeving kwetsbaar.

Daarnaast is het moment aangebroken om ook naar de structuur van het parlement zelf te kijken. In de periode dat Jennifer Simons voorzitter was, zijn al belangrijke stappen gezet. De modernisering moet verder gestalte krijgen. Moet niet worden overwogen dat de voorzitter van het parlement een onafhankelijke persoon is? Gekozen uit een kandidaat van alle partijen die aan de verkiezingen hebben deelgenomen. Iemand die boven de partijpolitiek staat en voldoet aan een specifiek profiel van gezag, kennis en bestuurlijke ervaring? Een dergelijke keuze zou de kwaliteit van de leiding en het functioneren van het parlement als politiek college aanzienlijk kunnen versterken.

Een parlement dat zich beperkt tot partijpolitieke reflexen, verliest zijn betekenis. Een volksvertegenwoordiging die het volk niet meer voelt, verliest haar legitimiteit. Misschien is dit jubileum daarom minder een viering dan een wake-up call. Het gaat niet slechts om wat de volksvertegenwoordiging 160 jaar lang is geweest, maar vooral als het de moed heeft om weer te worden wat zij ooit beloofde te zijn. Daadwerkelijk de stem zijn van het volk en niet van de partij en de coalitie! 

Wilfred Leeuwin