Een man probeert een bosbrand op zijn oliepalmplantage te blussen in Ogan Ilir, Zuid-Sumatra, Indonesië. (Getty Images)
De Verenigde Naties (VN) heeft de wereld opgeroepen zich voor te bereiden op een toename van extreme weersomstandigheden in de komende maanden, veroorzaakt door het opkomende El Niño-weerfenomeen. Volgens de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) is er tussen juni en augustus een kans van 80 procent op het optreden van El Niño, en bijna 90 procent kans dat het fenomeen zich vormt tegen november.

El Niño wordt gekenmerkt door abnormaal warme zeewatertemperaturen in het centrale en oostelijke deel van de Stille Oceaan en treedt van nature ongeveer elke twee tot zeven jaar op, met een duur van negen tot twaalf maanden. Het fenomeen veroorzaakt wereldwijde veranderingen in windpatronen, luchtdruk en neerslag.

De gevolgen kunnen sterk variëren: zo kan El Niño in Zuid-Amerika, de Verenigde Staten, delen van de Hoorn van Afrika en Centraal-Azië zorgen voor meer neerslag, terwijl gebieden als Australië, Centraal-Amerika, Indonesië en delen van Zuid-Azië juist te maken kunnen krijgen met droogte. Ook kunnen orkanen vaker en heviger voorkomen in het centrale en oostelijke deel van de Stille Oceaan.

Specifiek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika brengt El Niño een mix van risico’s met zich mee. In delen van noordelijk en westelijk Zuid-Amerika, zoals de westkust van Peru en Ecuador, kan het fenomeen zware regenval veroorzaken, wat leidt tot overstromingen, modderstromen en aanzienlijke schade aan infrastructuur en landbouw. Tegelijkertijd kunnen sommige gebieden, zoals het noorden van Brazilië en delen van het Caribisch gebied, juist droogte ervaren, met waterschaarste en mislukte oogsten tot gevolg. Veranderingen in zee- en luchtstromen beïnvloeden de visserij en verhogen het risico op natuurrampen. Hoewel El Niño soms de Atlantische orkaanseizoenen verzwakt, kan het ook zorgen voor meer intense stormen en orkanen in het Caribisch gebied. Deze wisselende weerspatronen brengen grote sociale en economische gevolgen met zich mee, vooral voor regio’s die sterk afhankelijk zijn van landbouw en visserij.

De VN waarschuwt dat de impact van dit jaar “minimaal matig en mogelijk sterk” zal zijn. Secretaris-generaal Antonio Guterres benadrukte in een videoverklaring dat de wereld dit fenomeen als een urgente klimaatwaarschuwing moet beschouwen. “De effecten zullen harder toeslaan, zich sneller verspreiden en grenzen overschrijden met verwoestende snelheid,” aldus Guterres.

Onderzoekers van het Imperial College London en het World Weather Attribution netwerk wijzen erop dat El Niño dit jaar kan bijdragen aan uitzonderlijk zware bosbranden. De Europese Unie bereidt zich hierop voor door een recordaantal brandweerlieden en vliegtuigen in te zetten in risicogebieden zoals Cyprus, Griekenland, Italië, Frankrijk, Spanje en Portugal.

De vorige El Niño, die van 2023 tot 2024 duurde en als sterk werd gekwalificeerd, droeg bij aan het recordjaar 2024 als het warmste jaar ooit gemeten. Volgens WMO-secretaris-generaal Celeste Saulo brengt extreme hitte daarnaast een hoger risico op door insecten overgedragen ziekten met zich mee en leidt het tot verminderde voedsel- en watervoorraden. "Gemeenschappen die al kwetsbaar zijn, worden hierdoor verder op de proef gesteld," zei ze.

Daarnaast kunnen consumenten een verdere stijging van voedselprijzen verwachten, mede door de inflatie veroorzaakt door de oorlog tussen de VS en Israël tegen Iran. Hein Schumacher, CEO van Barry Callebaut, een van ’s werelds grootste verwerkers van cacao, waarschuwde dat de opbrengst in belangrijke teeltgebieden zoals Ecuador en West-Afrika, goed voor 60 procent van de wereldproductie, kan afnemen. "We volgen de situatie met grote voorzichtigheid," aldus Schumacher.