"Er is iets dat ik je moet vertellen en dat iets is niets."
Een merkwaardige zin. Zij lijkt iets te zeggen, maar zegt tegelijkertijd niets. Toch gebeurt er iets zodra wij haar lezen. Onze aandacht wordt getrokken. Wij zoeken naar betekenis. Wij proberen te begrijpen wat bedoeld wordt. En daarmee toont die ene zin al de macht van taal.

Wij gebruiken woorden om onze gedachten, overtuigingen en gevoelens aan anderen over te brengen. Met taal leggen wij uit, informeren wij, waarschuwen wij, troosten wij en proberen wij anderen ervan te overtuigen dat wat wij zeggen waar is. Taal is het instrument waarmee wij betekenis geven aan onze ervaringen en waarmee wij invloed proberen uit te oefenen op de gedachten van anderen.

Dat lijkt vanzelfsprekend. Taal is immers het middel waarmee mensen met elkaar communiceren. Maar juist daarin schuilt haar kracht.

Soms praten wij veel en zeggen wij weinig of zelfs niets. De woorden vullen de ruimte, maar brengen geen helderheid. Soms spreken wij weinig en zeggen wij juist veel. Een eenvoudige vraag, een korte opmerking of zelfs een stilte kan meer betekenis bevatten dan een lange redevoering. En soms zijn enkele woorden voldoende om een mens diep te raken: snoeihard en meedogenloos pijnlijk. Hoe dan ook, taal heeft macht.

Taal is veel meer dan een middel om informatie uit te wisselen. Taal vormt gedachten, beïnvloedt emoties en stuurt gedrag. Met woorden kunnen oorlogen worden gerechtvaardigd en vrede worden gesloten. Met woorden kunnen mensen worden verenigd, maar ook tegen elkaar worden opgezet. Taal kan troosten, inspireren, overtuigen en misleiden.

Wie de taal beheerst, beschikt over macht.

Dat weten politici als geen ander. Luister naar een verkiezingscampagne en je hoort woorden als "verandering", "vooruitgang", "hervorming", "rechtvaardigheid", "aanpak van corruptie" en "duurzaamheid". Woorden die iedereen begrijpt, maar die zelden precies worden gedefinieerd. Zij roepen beelden en verwachtingen op zonder zich vast te leggen op concrete inhoud. Soms lijkt het alsof er veel wordt gesproken, terwijl er nauwelijks iets wordt gezegd.

Wanneer politici later worden geconfronteerd met uitspraken die niet blijken te stroken met de werkelijkheid, horen wij vaak dat sprake was van "podiumtaal". Blijkbaar bestaat er naast de gewone taal ook een taal voor het podium. Een taal die kennelijk niet letterlijk genomen moet worden.

Maar wat betekent dat eigenlijk?

Betekent het dat de waarheid tijdelijk wordt opgeschort zodra iemand een podium beklimt? En als podiumtaal niet volledig waar is, wat is zij dan wel? Een overdrijving? Een leugen? Een vereenvoudiging? Een vorm van misleiding? Of is zij misschien een nette benaming voor populisme?

Ik stel die vragen niet om politici te veroordelen. Ook buiten de politiek gebruiken mensen taal om indruk te maken, te overtuigen of verwachtingen te creëren. Toch blijft de vraag interessant waarom wij een uitzondering lijken te maken voor woorden die vanaf een podium worden uitgesproken. Alsof taal op dat moment minder aan de waarheid gebonden zou zijn dan in het gewone leven.

Tot hier deel 1 van dit artikel. In deel 2 vervolgen wij de zoektocht naar de vraag die boven dit artikel hangt: is taal een kracht, een macht, of beide tegelijk?

Ismaël Kalaykhan