Suriname: crisis in slow motion

Suriname bevindt zich in een fase waarin maatschappelijke ontwrichting niet langer uit losse incidenten bestaat, maar steeds duidelijker de kenmerken vertoont van een structurele crisis. Op terreinen als economie, goed bestuur, veiligheid, sociale cohesie en criminaliteit stapelen de problemen zich op. Wat deze ontwikkelingen verbindt, is het groeiende gevoel dat de staat haar ordenende en beschermende rol onvoldoende vervult, ondanks aantoonbare inspanning. Dat is zichtbaar in het dagelijks leven: niet alleen in de openbare ruimte, maar vooral in de afnemende verhouding tussen burger en overheid. Vertrouwen in instituties maakt plaats voor scepsis en berusting. In die zin is sprake van een crisis in slow motion.

Het politieke landschap wordt gekenmerkt door aanhoudende interne conflicten. Publieke ruzies domineren, terwijl beleidsmatige oplossingen uitblijven. Het debat draait vaker om persoonlijke of partijpolitieke belangen dan om langetermijnvisie of landsbelang. Voor burgers wekt dit de indruk van een politiek systeem dat naar binnen is gekeerd, terwijl de samenleving juist om richting en daadkracht vraagt. Deze bestuurlijke verlamming tast het functioneren van het staatsapparaat direct aan.

Een zichtbaar gevolg van dit falende bestuur is de economische onzekerheid waarin grote groepen burgers verkeren. Het incidenteel uitblijven van salarissen binnen delen van de publieke sector raakt de kern van het sociaal contract tussen staat en de betreffende burgers. Wanneer arbeid niet tijdig wordt beloond, blijft de schade niet beperkt tot individuele huishoudens. Structurele financiële druk op leraren, zorgverleners en ambtenaren ondermijnt de kwaliteit en continuïteit van essentiële publieke diensten.

De toename van criminaliteit moet in dit bredere kader worden begrepen. Economische stress, gebrek aan perspectief en zwakke instituties vormen een voedingsbodem voor geweld en wetteloosheid. Voor veel burgers is onveiligheid geen abstract begrip meer, maar een bepalende factor in het dagelijkse handelen. Het vertrouwen in handhaving en rechtsbescherming staat onder druk. Wanneer bescherming als willekeurig of afwezig wordt ervaren, groeit de neiging tot terugtrekking of eigenrichting, wat het sociale weefsel verder aantast.

Parallel hieraan neemt de kritiek op het gebrek aan transparantie toe. Besluitvorming is vaak ondoorzichtig, informatievoorziening fragmentarisch en publieke verantwoording schaars. In zo’n klimaat krijgen geruchten en wantrouwen vrij spel. Transparantie, essentieel voor democratische legitimiteit, wordt ervaren als uitzondering in plaats van norm. Dit versterkt de perceptie dat macht zich onttrekt aan publieke controle. Al sinds 2021 ligt een ontwerpwet openbaarheid van bestuur ongebruikt op de plank. De Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) beoogde de politiek dichter bij de burger te brengen, maar is tot op heden nooit tot wet verheven.

De Surinaamse samenleving staat bekend om haar veerkracht en geduld, maar ook die kennen grenzen. Onder de oppervlakte groeit stille onvrede, gevoed door economische druk, bestuurlijke onmacht en een gevoel van verwaarlozing. Die onvrede uit zich minder in open protest dan in cynisme, apathie en het geleidelijk loslaten van vertrouwen. Dat maakt de situatie potentieel gevaarlijk. Wanneer chaos als onvermijdelijk wordt geaccepteerd, verliest een samenleving haar corrigerend vermogen.

Vanuit financieel-economisch perspectief en het politieke klimaat is de positie van de staat acuut kwetsbaar. Onvoldoende liquiditeit belemmert het nakomen van essentiële verplichtingen, terwijl investeringen in infrastructuur, woningbouw en verkeersveiligheid achterblijven. Betalingsachterstanden bij specifieke beroepsgroepen vergroten de druk op sociale cohesie. Tegen deze achtergrond is een integraal en uitvoerbaar overbruggingsplan noodzakelijk, gericht op financiële stabilisatie en herstel van bestuurlijke geloofwaardigheid.

Een cruciaal onderdeel daarvan is het systematisch mobiliseren van Surinaamse expertise op internationaal niveau. Een concreet voor te leggen plan vraagt om een internationaal georiënteerd kennis- en adviesdenktank, bestaande uit nationale deskundigen en leden van de Surinaamse diaspora in Nederland, de Verenigde Staten en het Caribisch gebied. Deze denktank kan periodiek onderbouwde voorstellen ontwikkelen voor liquiditeitsverruiming en kortetermijnfinanciering, met als doel de huidige stagnatie te doorbreken en voorwaarden te scheppen voor structureel herstel en goed bestuur.