Als je vijf decennia terugkijkt, zie je een generatie die met hongerige ogen naar het schoolbord staarde. Nu zie je in de ogen van te veel leerlingen iets anders: verveling, frustratie, of erger, een stille overgave. Het Surinaamse onderwijs is niet zomaar gedaald in cijfers; het is gedaald in waardigheid. En dat voelen we niet alleen in de portemonnee, maar diep in de geest van onze natie.

De stille banken, het gebrek aan boeken en ontevreden leraren zijn niet slechts administratieve problemen. Ze zijn het symptoom van een spirituele crisis.

Onderwijs is voor een kind niet het stampen van jaartallen; het is de ontdekking dat de wereld logisch en begrijpelijk is. Het opent de deur naar verbeelding en verwondering. Een kind dat leert lezen, krijgt een innerlijk theater waarin het antwoorden vindt op zijn ‘waarom?’. Zonder dat leert het dat willekeur regeert.

In Suriname, waar kinderen uit het binnenland of achterstandswijken soms nauwelijks gehoord worden, betekent onderwijs: het besef dat je bestaat, dat je gedachten ertoe doen. Maar een kind dat elke dag naar een school gaat waar geen orde heerst, leert geen logica, maar chaos — en dat is een trauma.

Een kind zonder onderwijs leert al snel één duistere les: dat het niet de moeite waard is om te dromen. En dat is de grootste zonde die een maatschappij een mens kan aandoen.

Een onderwijzer helpt niet alleen een kind, hij helpt de toekomstige vader, moeder, kok of ingenieur. Onderwijs schenkt een volwassene het besef van keuzevrijheid: het zien van goed en fout, waarheid en leugen, oorzaak en gevolg. Dat is de basis van moreel besef.

Helaas voelen veel afgestudeerden zich bedrogen. Ze hebben een papiertje, maar missen de spirituele bagage: geduld, discipline, analytisch denken. Een samenleving waarin volwassenen niet geleerd hebben kritisch te denken, wordt een samenleving van roddel, jaloezie en ‘nayé’ (benijden). Onderwijs leert je juist je eigen weg te vinden, zonder de ander klein te maken.

Onderwijs is de stille stem die een volwassene zegt: ‘Stop, denk na, voel mee.’ Zonder die stem wordt de Surinaamse samenleving harder, ongeduldiger en eenzamer.

Wat is het gevolg van al die gefrustreerde leerlingen en leraren? Een samenleving die niet vooruit kan, omdat het vertrouwen in elkaars capaciteiten is verdwenen.

Goed onderwijs wekt vertrouwen en verbinding. Wie goed is opgevoed, vertrouwt de dokter die hij ziet, de cassier die wisselt en de politicus die hij kiest. Maar in Suriname is dat vertrouwen afgenomen. Mensen vertrouwen alleen nog hun familie of de kerk. Onderwijs is de lijm van de maatschappij. Die lijm is losgelaten.

Een slecht onderwijssysteem kweekt geen domme mensen. Het kweekt gebroken mensen. Mensen die de verbinding met de ander verloren hebben, omdat niemand hen leerde dat kennis gedeeld mag worden.

Laten we stoppen met klagen over de jeugd van tegenwoordig. Laten we beginnen met het bouwen van een systeem dat hun geest voedt. Ja, de leraar heeft een hoger salaris nodig. Ja, de scholen moeten opgeknapt worden. Maar bovenal heeft Suriname een school nodig die niet alleen examens afneemt, maar zielen vormt. Want een natie die vergeet te investeren in de ziel van haar kinderen, veroordeelt zichzelf tot een eeuwige schemering. En wij Surinamers verdienen het zonlicht.

De onderwijzer is niet zomaar een ambtenaar; hij is de loi boto (vuurvlieg) in het donker. Als wij die vuurvlieg geen licht geven, wandelen onze kinderen blind de afgrond in.

Je kunt een kind een bord eten geven, dat vult de maag voor een dag. Je kunt een kind spiritueel onderwijs geven, dat vult de ziel voor een leven.

Vijftig jaar verval van het onderwijs is niet alleen een statistiek. Het is het stille geluid van een natie die vergeet wie ze is.

Laten we die stilte doorbreken en beginnen met het voeden van onze toekomst.

Indra Toelsie