Verkiezingen vormen het fundament van democratische processen, waarbij transparantie, eerlijkheid en onpartijdigheid essentieel zijn om legitimiteit en vertrouwen te waarborgen. Het kiesstelsel van Suriname, gebaseerd op evenredige vertegenwoordiging met grootste gemiddelden en voorkeurstemmen, vereist een effectief en goed georganiseerd proces. Bij de verkiezingen van mei 2025 is de effectiviteit van stembiljetten een cruciaal punt van aandacht. Onlangs hebben simulaties bezorgdheid aangewakkerd over de omvang, gebruiksvriendelijkheid en technische aspecten van de stembiljetten.

Gezaghebbende instituten zoals IDEA, IIIDEM, IFES en A-WEB hebben internationale richtlijnen opgesteld voor het ontwerp van stembiljetten, die bijdragen aan inclusiviteit, duidelijkheid en veiligheid. Belangrijke criteria zijn:
a) Helder en toegankelijk ontwerp: eenvoudige taal en duidelijke indeling.
b) Inclusiviteit: gebruik van braille, grote lettertypes en meertalige opties.
c) Veiligheid: unieke kenmerken zoals watermerken en serienummers.
d) Transparantie: duidelijke instructies en voorlichting aan kiezers.

Daarnaast moet een stembiljet zowel partij- als kandidateninformatie bevatten. Voor lijststemmen is een duidelijke sectie per politieke partij vereist, terwijl voorkeurstemmen ruimte biedt voor individuele kandidaten binnen die partij.

In Suriname stellen de Grondwet en de Kiesregeling dat stembiljetten:
a) Een lijst van kandidaten en partijlogo’s moeten bevatten.
b)  Voorzien moeten zijn van staatszegel, merkteken en stembureaustempel.
c) Duidelijk afgebakende stemvakken moeten hebben.

Tijdens een recente simulatie van het concept DNA-stembiljet die op 23 november 2024 is gehouden in de Congreshal, kwamen echter verschillende knelpunten en zorgwekkende bevindingen naar voren, zoals:
1. Afmetingen en hantering: het stembiljet van 100 bij 70 cm is onhandig groot, moeilijk te vouwen en past niet in het stemhokje. Tijdens het openvouwen scheurt het gemakkelijk, wat praktische problemen oplevert.

2. Leesbaarheid en overzichtelijkheid: door het grote aantal kandidaten kunnen niet alle namen en foto's duidelijk worden weergegeven. Dit maakt het lastig voor kiezers om hun keuze snel te vinden.
3. Tijdsefficiëntie: het stemmen duurt twee tot vijf minuten per kiezer, wat een aanzienlijke vertraging veroorzaakt in het stemproces.

4. Privacy van kiezers: het stemhokje is te smal voor het biljet, wat zowel de privacy als het gebruiksgemak schaadt. Dit is in strijd met het principe van een geheime stemming.

Hiermede staat het Surinaamse kiesproces voor een uitdaging die vraagt om dringende aanpassingen in het stembiljetontwerp. Door internationale best practices te integreren, zoals duidelijke opmaak, inclusieve opties en efficiënt gebruik, kan het proces aanzienlijk worden verbeterd. Dit zal niet alleen de stemervaring verbeteren, maar ook bijdragen aan een eerlijk, transparant en succesvol verloop van de verkiezingen in 2025.

Het Onafhankelijk Kiesbureau heeft op verzoek van de regering reeds in de maand augustus zijn visie en inzichten met betrekking tot het stembiljet op schrift gedeeld. Daarbij heeft het OKB duidelijk aangegeven dat goede stembiljetten een cruciale rol spelen in het verkiezingsproces om verschillende redenen. Enkele belangrijke punten die de importantie van goed ontworpen en beheerde stembiljetten benadrukken, zijn onder meer:
1.Transparantie en vertrouwen
a) Een duidelijk en begrijpelijk stembiljet helpt om het vertrouwen van kiezers in het verkiezingsproces te waarborgen. Als kiezers geloven dat hun stemmen nauwkeurig en eerlijk worden geteld, is de legitimiteit van de verkiezing sterker.
b) Goed ontworpen stembiljetten met ingebouwde beveiligingskenmerken zoals watermerken en unieke serienummers helpen om verkiezingsfraude te voorkomen.

2. Toegankelijkheid
a) Stembiljetten moeten ontworpen zijn om toegankelijk te zijn voor alle kiezers, inclusief mensen met visuele beperkingen, taalbarrières of andere handicaps. Dit kan onder andere door het gebruik van braille, grote lettertypes en eenvoudige taal. Kortom, het moet voor iedereen leesbaar zijn.
b) Stembiljetten moeten gebruikersvriendelijk zijn. Een gebruiksvriendelijk ontwerp minimaliseert verwarring en vergissingen tijdens het stemmen, wat leidt tot minder ongeldige stemmen.

3. Efficiëntie
a) Goed ontworpen stembiljetten vergemakkelijken een efficiënte en nauwkeurige telling van de stemmen. Dit is belangrijk voor het snel en betrouwbaar vaststellen van verkiezingsuitslagen.
b) Met goede stembiljetten worden onduidelijkheden vermeden. Een duidelijk ontwerp helpt om fouten bij het stemmen te minimaliseren, waardoor de noodzaak voor hertellingen of juridische geschillen wordt verminderd.

4. Gelijkheid
a) Bij het ontwerpen van stembiljetten moet gelijke behandeling van kandidaten en partijen voor het oog worden gehouden. Stembiljetten moeten zodanig worden ontworpen dat geen enkele kandidaat of partij een oneerlijk voordeel krijgt. Dit omvat het gebruik van neutrale taal en een eerlijke presentatie van alle opties.
b) Bij het ontwerpen van stembiljetten moet het risico van vooringenomenheid worden voorkomen. Het ontwerp moet elke vorm van vooringenomenheid vermijden die een invloed kan hebben op de keuze van de kiezer.

5. Naleving van wet- en regelgeving
a) Bij het ontwerpen van stembiljetten moet de geldende wetgeving worden nageleefd. Stembiljetten moeten voldoen aan alle relevante wetten en voorschriften om de legitimiteit van de verkiezing te waarborgen.
Het OKB roept op tot aanpassingen in het stembiljet die inclusiviteit, efficiëntie en transparantie waarborgen, conform internationale standaarden en nationale wetten.