Fatou heeft duizenden mangrovebomen geplant en hersteld in het Tanbi-moerasgebied, waarmee ze heeft bijgedragen aan het herstel van een ecosysteem dat kustgemeenschappen beschermt en hun bestaansmiddelen ondersteunt. (Foto's: Al Jazeera)
Bij zonsopgang, voordat de hitte over de kust neerdaalt, wacht Fatou Jarjue tot het tij zich terugtrekt. Ze trekt haar handschoenen en sokken aan, stapt de modderige oever van het Tanbi Wetland in en duwt haar houten kano door smalle kanalen omringd door verwarde mangrovewortels. In de kano liggen lege pannen die gevuld moeten worden, vandaag niet met oesters, maar met krabben die zich onder het oppervlak verbergen.

Het leven van deze moeder van één is onlosmakelijk verbonden met het moerasgebied waar ze dagelijks doorheen vaart. De mangroves – zouttolerante kustbomen die kusten beschermen tegen erosie en overstroming – leveren de oesters, krabben en vis die het levensonderhoud van haar familie ondersteunen en vormen een natuurlijke barrière tegen erosie en overstromingen voor haar kustgemeenschap.

Haar broer Musa volgt haar indien mogelijk in een kleinere kano en houdt haar in de gaten terwijl ze dieper het mangrovegebied in vaart. Op dagen dat hij elders bezig is, gaat Jarjue alleen het moeras in.

Generaties lang hebben vrouwen rondom het Tanbi Wetland van deze wateren geleefd. Jarjue doet dat nog steeds. Maar in tegenstelling tot eerdere generaties besteedt ze ook tijd aan het herstellen van het ecosysteem dat haar familie al tientallen jaren ondersteunt.

Nog maar enkele maanden geleden waren deze waterwegen gevuld met vrouwen die oesters van mangrovewortels verzamelden. Met het begin van het regenseizoen in Gambia stopt de oesterverzameling, waardoor veel vrouwen overstappen op het vangen van krabben en vissen totdat het seizoen voor schelpdieren weer opent.

Voor de 34-jarige is de verandering in haar dagelijkse vangst tijdelijk. Haar inzet voor het herstel van de mangroves is dat niet.

"Ik heb sinds vorig jaar meer dan 5.000 mangroves hersteld," vertelde ze aan Al Jazeera.

Fatou duwt haar kano te water en begint aan weer een dag vol zoektochten naar krabben in de mangrovemoerassen die haar levensonderhoud verschaffen.

Opgegroeid in de mangroves
Jarjue groeide op in Ndangan, een kleine nederzetting van ongeveer 300 mensen, zo’n 2 km van Banjul, de hoofdstad van Gambia. Net als veel kinderen in de gemeenschap groeide ze op met het ritme van het moeras.

Op haar twaalfde volgde ze haar moeder naar de mangroves en leerde ze oesters rapen en krabben en vissen vangen.

Het bos was zowel een klaslokaal als een bron van inkomsten.

Door de jaren heen zag Jarjue de omgeving veranderen. Stijgende zeespiegels, kusterosie en veranderende weerspatronen bedreigen de kustlijn waarop haar gemeenschap vertrouwt. In plaats van alleen te nemen van het moeras, besloot ze het te helpen herstellen.

Tegenwoordig keert ze regelmatig terug, niet alleen om te oogsten maar ook om jonge zaailingen te inspecteren, beschadigde planten te vervangen en gebieden te monitoren waar herstel nodig is.

"De mangroves maken deel uit van ons leven," zei ze. Voor Jarjue is natuurbehoud onlosmakelijk verbonden met overleven. Hoe gezonder de mangroves worden, hoe sterker de toekomst van haar gemeenschap.

Een seizoen wachten
Terwijl Jarjue dieper het moeras in peddelt, kleven oesters aan de wortels van de mangroves. Ze zijn groot, groeien en zijn klaar om in een volgend seizoen geoogst te worden. Ze laat ze ongemoeid. Ze wijst er trots naar, wetende dat ze beschermen nu een betere oogst later betekent.

Hoewel het vangen van krabben in het regenseizoen inkomen biedt, blijven oesters de meest winstgevende vangst. Een melkbus oesters verkoopt voor ongeveer 100 dalasi (1,34 dollar), en de vraag op lokale markten is groter.

"Oesters zijn moeilijk te oogsten," legt Jarjue uit. "Maar daar zit het geld."

Fatou tuurt door de takken van de mangrove en houdt de oesters in de gaten die afhankelijk zijn van de gezondheid van het moerasecosysteem.

De jaarlijkse sluiting van het oesterseizoen tijdens het regenseizoen wordt soms verkeerd begrepen als een waarschuwing dat oesters in die tijd giftig worden. Maar marinewetenschapper Dawda Saine zegt dat de reden complexer is en te maken heeft met natuurbehoud, ecologie en voedselveiligheid.

De sluiting maakt deel uit van Gambias Oyster and Cockle Co-management Plan, dat oesterpopulaties de tijd geeft om zich te herstellen, voort te planten en te groeien, terwijl de druk op de bron wordt verminderd.

"We sluiten het seizoen niet omdat oesters giftig zijn," zei Saine tegen Al Jazeera. "We sluiten het om de bron te beschermen omdat oesters tijdens de regens alles filteren in het water, inclusief de verhoogde afspoeling, wat hun kwaliteit, smaak en veiligheid kan beïnvloeden."

Tijdens het regenseizoen kan extra afspoeling afval en andere stoffen in de waterwegen brengen waar oesters zich voeden door water te filteren. Door ze met rust te laten, wordt het ecosysteem en de consument beschermd.

Voor vrouwen zoals Jarjue is het respecteren van de sluiting een investering in de toekomst.

Wortels van overleven
Jarjue is een van de vele vrouwen in Ndangan die beschermers zijn geworden van het ecosysteem waarop ze vertrouwen.

Voor Sussan Colley (48) is het verschil zichtbaar elke keer dat ze het moeras betreedt. Colley verzamelt sinds haar tienerjaren oesters, vist en vangt krabben. Ze herinnert zich toen de mangrovedekking afnam en dat de vangsten voor de gemeenschap slonken.

Er waren minder oesters. De oogsten werden kleiner. Gezinnen die van het moeras leefden, werden onzeker.

Naarmate de herstelprojecten groeiden, merkte Colley veranderingen onder de wortels. De oesters keerden terug. Ze groeiden sneller en groter. Het moeras werd weer productief.

"De mangroves veranderen ons leven ten goede," vertelde ze aan Al Jazeera. Voor Colley gaat herstel ook over het voorbereiden van de volgende generatie. Ze leert haar kinderen de vaardigheden die ze van haar ouders erfde en draagt een andere les over: mensen moeten het natuurlijke systeem beschermen dat hen ondersteunt.

"Ik wil dat ze hiervan kunnen leven," zei ze, "maar ook begrijpen hoe belangrijk de mangroves zijn en welke rol ze spelen in ons leven."

Jarjue en andere vrouwen kregen training in mangroverestauratie via een lokaal natuurbehoudsinitiatief dat kustgemeenschappen in Gambia ondersteunt. Het programma gaf hen vaardigheden om gedegradeerde mangroves te herstellen, ecosystemen die visserij ondersteunen te beschermen en de weerbaarheid van hun gemeenschappen tegen klimaatverandering te versterken.

Voor de vrouwen van Ndangan veranderde de training hun kijk op het bos, niet alleen als plek om te oogsten, maar ook als iets waarvoor ze verantwoordelijkheid dragen.

Banjuls laatste schild
Het werk in Ndangan is van groot belang, ook ver buiten de nederzetting.

Banjul, de hoofdstad van Gambia, is een laaggelegen eilandstad die steeds meer bedreigd wordt door stijgende zeespiegels, kusterosie en overstromingen. Experts waarschuwen dat een stijging van de zeespiegel met 1 meter delen van de stad kan overstromen, wat het beschermen van de overgebleven natuurlijke barrières urgent maakt.

De bedreiging is niet alleen toekomstmuziek. In 2022 troffen zware overstromingen duizenden mensen in Gambia, wat de kwetsbaarheid van kustgemeenschappen blootlegde.

Voor de dorpen rond het Tanbi Wetland zijn mangroves meer dan een milieubron. Ze vormen een natuurlijk verdedigingssysteem.

Rohey Malick Lowe, burgemeester van Banjul, zegt dat de toekomst van de hoofdstad nauw verbonden is met het voortbestaan van de mangroves. "Banjul is een eiland," zei ze tegen Al Jazeera. "Als de mangroves verdwijnen, verdwijnt de stad mee."

De burgemeester zegt dat het stadsbestuur van Banjul werkt aan het beschermen van de hoofdstad tegen de klimaatdreigingen, maar erkent dat er nog uitdagingen zijn, waaronder de aantasting van delen van het moeras door menselijke activiteiten.