Waar vrijheid begint met waarheid

Wat een kerkdienst in Genève mij leerde over Suriname

"Wij betreuren de beschamende wijze waarop de zending van onze kerk in Suriname aan de instandhouding van de slavernij heeft meegedaan, in plaats van duidelijk weerstand te bieden tegen dit mensonterende systeem van uitbuiting."

Het werd stil in de kerk. Niet omdat de woorden nieuw waren. De verklaring werd al in 2013 aangenomen door de Evangelische Broedergemeente in Europa. Maar afgelopen zondag, 2 augustus, werden zij opnieuw uitgesproken tijdens de herdenkingsdienst van de Geneva Moravian Fellowship ter gelegenheid van de afschaffing van de slavernij in de voormalige Britse koloniën.


Freedom.
Ik verwachtte eerlijk gezegd een herdenking die vooral in het teken zou staan van de voormalige Britse koloniën. Daarom verraste het mij des te meer dat pastor Winelle Kirton-Roberts ervoor koos om ook uitgebreid stil te staan bij de geschiedenis van de Moravian Church in Suriname.

Dat was historisch gezien helemaal niet vanzelfsprekend. Toen de slavernij in de Britse koloniën in 1834 werd afgeschaft, leefden mensen in de Nederlandse koloniën, waaronder Suriname, nog bijna dertig jaar in slavernij. Toch maakte de Geneva Moravian Fellowship duidelijk dat de geschiedenis van vrijheid niet ophoudt bij landsgrenzen. 

Wat volgde, raakte mij diep. De verklaring erkent niet alleen dat de kerk in Suriname zelf slaven heeft bezeten. Zij erkent ook dat de kerk destijds "noch bereid noch in staat" was om de slavernij principieel ter discussie te stellen. Dat zijn geen gemakkelijke woorden. Nog indringender vond ik misschien wel de volgende passage: "Wij vragen de nakomelingen van de tot slaaf gemaakte zusters en broeders om vergeving en een nieuw begin."

Ik moet eerlijk bekennen dat ik zelf niet wist dat de EBG in Suriname ooit ook slaven heeft bezeten. Zoals veel Surinamers kende ik vooral het verhaal van de zendelingen die onderwijs brachten, zieken verzorgden en het Evangelie verkondigden. Dat dit verhaal ook een andere kant kent, was voor mij nieuw. En misschien ligt daar wel de grootste waarde van zulke herdenkingen. Niet dat zij ons een schuldgevoel moeten geven. Maar dat zij ons uitnodigen om onze geschiedenis vollediger te leren kennen. Een van de meest bijzondere momenten van de dienst volgde even later.

Mijn collega en mede-Srananman Marlon Cairo las Romeinen 6:15-23 voor in het Sranan. Een Bijbelgedeelte over slavernij, gehoorzaamheid en vrijheid. Onze moedertaal klonk door een kerk in Genève. "Bikasi now, di un kon de fri fu da sondu, now un tron knekti fu gerechtigheid."
Op dat moment voelde ik iets wat moeilijk onder woorden te brengen is: trots. Verbondenheid. Niet alleen omdat het Sranan werd gehoord.
Maar ook omdat Suriname werd gezien. En misschien ook hoop.

Hoop dat gesprekken als deze ons helpen om onze geschiedenis niet alleen te herinneren, maar ook beter te begrijpen. Want geschiedenis gaat niet alleen over wat geweest is. Zij gaat ook over de keuzes die wij vandaag maken. Over de bereidheid om eerlijk naar ons verleden te kijken. Om verantwoordelijkheid te nemen waar dat nodig is. En om, zonder onze geschiedenis te ontkennen, samen verder te bouwen aan een samenleving waarin waarheid en verzoening hand in hand kunnen gaan. Misschien is dát wel de diepste betekenis van vrijheid.

Niet alleen dat de ketenen zijn verbroken. Maar dat wij ook de moed hebben gevonden om de waarheid onder ogen te zien. Niet om het verleden te herschrijven. Maar om de toekomst met meer waarheid, meer begrip en meer verzoening tegemoet te treden.



Documenten:

• VerklaringProvinciaalBestuur_KetiKoti2013_(1).pdf