De Israëlische premier Benjamin Netanyahu gebaart terwijl hij spreekt tijdens de conferentie van voorzitters van belangrijke Amerikaanse Joodse organisaties in Jeruzalem. (Archieffoto Reuters)
Israël staat, ondanks militair succes, verzwakt tegenover Iran, dat strategisch sterker uit de strijd komt, zeggen analisten. Terwijl Israël de twee weken durende wapenstilstand overweegt die de Amerikaanse president Donald Trump dinsdagavond aankondigde in de oorlog tegen Iran, lijkt het in de ogen van tegenstanders en critici verzwakt. Iran, de grote rivaal, staat nog overeind; Israël heeft zijn raketvoorraad zien slinken en de premier krijgt politieke kritiek.

Na het nieuws over het door Pakistan bemiddelde bestand gaf premier Benjamin Netanyahu in een Engelstalige verklaring aan de Amerikaanse beslissing te steunen. Hij stelde dat “Iran geen nucleaire, raket- of terreurdreiging meer vormt voor Amerika, Israël, de Arabische buren van Iran en de wereld.”

Toch zette Netanyahu daar een voorbehoud bij. Hoewel Pakistan zei dat ook de Israëlische aanvallen op Hezbollah in Libanon zouden stoppen, zei Netanyahu dat hij het bestand niet ziet als een beperking voor de oorlog tegen Libanon. Die strijd mag volgens de VS, afhankelijk van de vredesonderhandelingen met Iran, voorlopig doorgaan.

De Israëlische oppositieleider Yair Lapid reageerde fel en noemde het staakt-het-vuren een van de grootste politieke rampen in de geschiedenis van Israël. Israël was niet betrokken bij de onderhandelingen en ondanks militaire successen heeft Netanyahu “politiek en strategisch gefaald” en zijn doelen niet bereikt. Het zal jaren duren om de schade te herstellen, aldus Lapid.

Ook anderen uitten kritiek. Ofer Cassif van de linkse Hadash-partij zei dat Netanyahu geen interesse heeft om tot het Israëlische volk te spreken en vooral de internationale media wil bedienen en zijn achterban wil geruststellen.

Netanyahu’s oorlogsdoelen
Netanyahu’s doelen – voorkomen dat Iran een kernwapen ontwikkelt en het creëren van omstandigheden voor het Iraanse volk om het regime omver te werpen – zijn al decennia oud. Toch zijn deze doelen, ondanks 40 dagen militaire aanvallen, niet bereikt.

Volgens Ahron Bregman, een specialist van King’s College London, zijn de Israëli’s diep teleurgesteld. Het Iraanse regime staat nog steeds overeind, het ballistische raketprogramma kan snel worden herbouwd, en Iran heeft nog genoeg verrijkt uranium voor tien bommen.

Ironisch genoeg is Iran, ondanks zware verliezen zoals het verliezen van controle over het luchtruim en het overlijden van leiders (waaronder Ayatollah Ali Khamenei op de eerste oorlogsdag), strategisch sterker uit het conflict gekomen, zeggen analisten.

Bregman: “Militair wonnen Israël en de VS veel, maar strategisch is Iran de duidelijke winnaar.”

Een strategische misstap?
Een belangrijk punt is dat Iran overleefde en de Straat van Hormuz sloot – een vitale wereldwijde energieroute die nu grotendeels onder Iraanse en Omaanse controle staat. Dat bracht Trump uit balans, en volgens Bregman zal dit als keerpunt in de oorlog worden gezien.

Israël’s acties, zoals het aanvallen van oppositiecentra, hebben de Iraanse regering juist versterkt. Trumps dreiging om de Iraanse beschaving te vernietigen gaf de Iraanse regering juist beeldmateriaal om de bevolking te mobiliseren.

Cassif: “We haten het regime, maar we hadden niet de macht om het te veranderen. In plaats daarvan versterkten we hun steun ten koste van de oppositie.”

Wat heeft Israël bereikt?
Israël voert nog steeds aanvallen uit in Libanon tegen Hezbollah, maar het is onduidelijk of dit doorgaat. Israël zal waarschijnlijk niet deelnemen aan de vredesgesprekken in Pakistan, waar volgens Bregman de toestemming voor verdere aanvallen bepaald kan worden.

Alon Pinkas, voormalig Israëlisch ambassadeur, zegt: “Israël heeft bijna niets concreets bereikt. Iran wijzigde de strategische verhoudingen door de Golfstaten aan te vallen en de Straat van Hormuz te sluiten, vrijwel zonder tegenstand van China. Israël wordt steeds meer gezien als een destabiliserende factor en de relatie met de VS is onder druk komen te staan, vooral omdat Netanyahu’s beloften aan Trump niet zijn uitgekomen.”