De Surinaamse Orde van Advocaten (SOVA) roept De Nationale Assemblee (DNA) op het wetsvoorstel dat beslag op staatsvermogen verder moet beperken, niet in de huidige vorm aan te nemen. Volgens de Orde gaat het voorstel te ver en dreigen burgers en ondernemingen die een rechtmatige vordering op de Staat hebben, hun mogelijkheid te verliezen om een rechterlijke uitspraak daadwerkelijk af te dwingen. De regeling kan bovendien het vertrouwen in de Staat als contractspartner schaden en uiteindelijk leiden tot hogere kosten voor de overheid.

De SOVA heeft haar bezwaren tegen de voorgestelde wijziging van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering bij het parlement kenbaar gemaakt. In een communiqué, ondertekend door deken Elleson Fraenk, erkent de advocatenorganisatie dat staatsmiddelen die noodzakelijk zijn voor essentiële overheidstaken bescherming verdienen. Dat belang mag volgens haar echter niet zwaarder gaan wegen dan het recht op effectieve rechtsbescherming.

Het wetsvoorstel beoogt de mogelijkheden om beslag te leggen op goederen en vermogensbestanddelen van de Staat verder te beperken. Ook wordt voorgesteld bestaande derdenbeslagen op bepaalde banktegoeden, geldvorderingen en andere vermogensrechten van de Staat op te heffen. Daarnaast kunnen oude beslagen na vijf jaar onder bepaalde omstandigheden van rechtswege nietig worden.

De SOVA wijst erop dat de wet nu al bescherming biedt aan staatsgoederen die noodzakelijk zijn voor de openbare dienst. Artikel 436 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering bepaalt dat goederen die voor de openbare dienst zijn bestemd, niet vatbaar zijn voor beslag. Artikel 436a bevat eveneens bescherming voor onroerende zaken en daarmee samenhangende rechten die aan de overheid toebehoren.

De Orde vreest dat met de nieuwe regeling de bescherming veel verder wordt uitgebreid. Wanneer vrijwel ieder vermogensbestanddeel van de Staat onder de bescherming van “publieke middelen” kan vallen, bestaat volgens haar het gevaar dat ook bezittingen worden afgeschermd die niet strikt noodzakelijk zijn voor de uitvoering van publieke taken.

Daarmee ontstaat een fundamenteel rechtsstatelijk probleem. Een burger of onderneming kan dan wel naar de rechter stappen, een procedure winnen en een vordering op de Staat toegewezen krijgen, maar vervolgens nauwelijks mogelijkheden hebben om betaling af te dwingen. Volgens de SOVA mag een rechterlijke uitspraak niet verworden tot slechts “een recht op papier”.

De Orde pleit daarom voor een toets waarbij wordt vastgesteld of het betreffende staatsvermogen daadwerkelijk noodzakelijk is voor de openbare dienst. Alleen wanneer bescherming nodig is om essentiële publieke taken te kunnen blijven uitvoeren, zou beperking van executiemogelijkheden gerechtvaardigd zijn.

Ook de voorgestelde regeling voor beslagen die vijf jaar bestaan, stuit op bezwaren. Volgens het wetsvoorstel kan aan het verstrijken van die termijn het verstrekkende gevolg worden verbonden dat een bestaand beslag van rechtswege nietig wordt. De SOVA vindt dat onvoldoende rekening wordt gehouden met de werkelijkheid van juridische procedures. Rechtszaken kunnen jarenlang duren zonder dat de schuldeiser daar invloed op heeft. Een zaak kan bijvoorbeeld nog bij de rechter liggen, waardoor gedurende lange tijd geen verdere executiehandeling kan worden verricht. Het enkele feit dat vijf jaar zijn verstreken, betekent volgens de Orde daarom niet dat de schuldeiser geen belang meer heeft bij het beslag.

De SOVA heeft eveneens grote moeite met het voornemen om reeds gelegde derdenbeslagen op bepaalde banktegoeden, geldvorderingen en andere vermogensrechten van de Staat op te heffen. Een schuldeiser kan daardoor een verhaalsmogelijkheid kwijtraken die eerder rechtmatig is verkregen. Zo'n ingreep zou volgens de advocaten niet automatisch mogen plaatsvinden. Per geval zou onder meer moeten worden gekeken naar de aard van de vordering, de ouderdom van het beslag, de stand van de procedure en de reden waarom nog geen verdere executie heeft plaatsgevonden. De onafhankelijke rechter moet daarbij een rol krijgen. De SOVA plaatst de kwestie ook nadrukkelijk in een constitutioneel kader. Zij wijst erop dat het Constitutioneel Hof niet functioneert en noemt dat juist bij wetgeving die rechtstreeks kan ingrijpen in bestaande rechtsposities een groot gemis.

De advocatenorganisatie heeft eerder aangedrongen op reactivering van het Hof. Zolang dat niet gebeurt, ligt volgens haar een extra zware verantwoordelijkheid bij de wetgever om vooraf te beoordelen of nieuwe wetgeving verenigbaar is met de Grondwet en de internationale verplichtingen van Suriname. De Staat moet volgens de Orde uiteraard in staat blijven salarissen te betalen en essentiële voorzieningen zoals gezondheidszorg en onderwijs overeind te houden. Daar staat tegenover dat dezelfde Staat zich aan wettelijke verplichtingen en rechterlijke uitspraken moet houden.

Opvallend is dat de SOVA ook waarschuwt dat de voorgestelde bescherming van staatsvermogen financieel juist tegen de overheid kan werken. De Staat treedt immers ook op als contractpartner van bedrijven. Wanneer ondernemers rekening moeten houden met het risico dat zij een rechtszaak tegen de Staat kunnen winnen maar hun geld vervolgens moeilijk of niet kunnen innen, zullen zij dat risico volgens de Orde verwerken in hun zakelijke voorwaarden.

Dat kan leiden tot hogere prijzen, strengere betalingsvoorwaarden en hogere risicopremies. Ondernemingen kunnen bovendien minder bereid zijn goederen of diensten op krediet aan de overheid te leveren of langlopende overeenkomsten met de Staat aan te gaan. De SOVA vraagt daarbij specifiek aandacht voor de toenemende economische activiteiten rond de olie- en gaswinning. Juist in die fase is volgens de organisatie vertrouwen in de Staat als betrouwbare contractpartner belangrijk. Een regeling die bedoeld is om de financiële positie van de overheid te beschermen, kan daardoor uiteindelijk hogere kosten voor de Staat veroorzaken.

De advocatenorganisatie erkent dat er een reëel probleem bestaat rond oude beslagen op staatsvermogen en dat daarvoor een oplossing moet komen. Zij stelt echter alternatieven voor die minder vergaand ingrijpen in verkregen rechten. Zo zou een bijzondere, versnelde rechterlijke procedure kunnen worden ingevoerd voor oude of kennelijk achterhaalde beslagen. Ook zou veel duidelijker kunnen worden afgebakend welke staatsgoederen daadwerkelijk noodzakelijk zijn voor de openbare dienst en daarom bescherming tegen beslag verdienen.

De SOVA vraagt DNA daarom het voorstel in zijn huidige vorm niet goed te keuren en eerst de rechtsstatelijke en constitutionele gevolgen grondig te beoordelen. Volgens de Orde hoeven bescherming van de openbare dienst en bescherming van burgers en ondernemingen geen tegengestelde belangen te zijn. Een sterke rechtsstaat moet volgens haar zowel de continuïteit van essentiële overheidstaken als de daadwerkelijke uitvoering van rechterlijke uitspraken kunnen waarborgen.