Het staat zwart op wit in het rapport getiteld: Gezondheid en Slavernij (Eindrapportage Gezondheidseffecten van Slavernij, november 2025), opgesteld in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). “Slavenhandel en slavernij hebben fysieke, mentale en sociaal-maatschappelijke doorwerking op tot slaaf gemaakten en hun nazaten”: het is een generationeel probleem.

De belangrijkste eerste aanbeveling voor meer vervolgonderzoek vanuit het UvA-perspectief (Universiteit van Amsterdam) is voorspelbaar – “verwachtbaar” – maar tegelijkertijd stuitend. De (tot slaaf gemaakten) inheemsen en de nazaten van tot slaaf gemaakten van Afrikaanse afkomst wisten allang dat er sprake is van fysieke en mentale doorwerking van de trans-Atlantische slavernij en slavenhandel en hadden en hebben daar hun eigen (gezondheids)remedies voor. Deze remedies werden en worden niet gezien, erkend en op de juiste merites gewaardeerd, omdat niet het meervoudige perspectief maar het westerse perspectief leidend is.

Laat mij een positieve grondhouding tonen en zeggen dat het rapport winst is voor een stevige agendering en voor eigen oplossingsrichtingen voor fysieke en mentale (gezondheids)klachten van nazaten van tot slaaf gemaakten, waar ook ter wereld, en van inheemsen, die eveneens te maken hebben met de minachting voor hun kennis van en over de natuur.

De mindset die nu met deze kennis uit het rapport ten toon moet worden gespreid, is er een van impact, duidelijke erkenning en waardering (economisch én financieel) van bestaande kennis, remedies en wat dies meer zij ten aanzien van eigen oplossingen en trajecten voor ervaren (gezondheids)problemen. Het is bekend dat academische studies en onderzoeken met gemeenschapsgeld (subsidies en grants) worden bekostigd, maar dat de uitkomsten hiervan vaak hun weg vinden naar de commerciële markt. En dat is precies waar ook hier het gevaar schuilt bij vervolgonderzoek dat kennis ophaalt bij en gebruikmaakt van netwerken van nazaten en inheemsen.

Dit is geen vooringenomenheid, maar voorsorteren op ervaringen uit het verleden die het gevolg zijn van onevenwichtige machtsbalansen, gedomineerd door industrieën waar het geld tegen de plinten klotst. Van enige impact van en door de inheemsen en nazaten is dan (nagenoeg) geen sprake meer.

Suriname, het Caribisch gebied en landen op het Afrikaanse continent kunnen impact maken met hun wijdverbreide kennis over (natuur)geneeskunde, zonder dat alles in detail is beschreven en/of het predicaat “goedgekeurd door” heeft gekregen. Het vraagt om beleid en wetgeving die hiervoor de weg bereiden. Naast het ontwikkelen van een eigen gezondheidsindustrie en een (zogenoemd alternatief) geneeskundig netwerk ontstaat verdiencapaciteit binnen de farmaceutische sector, die vele malen groter kan zijn dan bijvoorbeeld die van de mijnbouw, die bovendien eindig is.

De kennis om – letterlijk – deze local content te beschrijven is reeds aanwezig en kan vandaag, morgen en zeker in de nabije toekomst worden geïmplementeerd. Met kennis van en over AI (Artificial Intelligence) kan dit nog sneller en gestructureerder gebeuren. Het ontwikkelen van een AI-model dat deze kennis systematisch structureert, voegt waarde toe aan wetenschappelijke en toegepaste instituten.

Dat Suriname, het Caribisch gebied en landen op het Afrikaanse continent internationaal zullen moeten samenwerken, is een feit. Draaiboeken voor het opzetten van industrieën, logistieke ketens en dergelijke – die kapitaalintensief zijn – behoren tot het domein van het kapitalisme. Maar waar de toegevoegde waarde voor Suriname, het Caribisch gebied en landen op het Afrikaanse continent (ook) ligt, zijn patenten die in de loop der jaren meer waard worden, omdat de kennis die daarin opgeslagen zit stap voor stap in de economie te gelde kan worden gemaakt.

Hugo Esseboom