'Breuk in de wereldorde': toespraken van Carney en wereldleiders in Davos

Terwijl wereldleiders, geschokt door Donald Trumps recente zet rond Groenland, zich voorbereiden op het Wereld Economisch Forum (WEF) in Davos, zoeken zij een verenigde houding. De Canadese premier Mark Carney sprak over een "breuk" in het door de VS geleide mondiale systeem, dat onder grote druk staat.

De aanvallen van president Donald Trump op de bestaande wereldorde staan hoog op hun agenda. 

Trump’s dreiging om Groenland, zo nodig met geweld, over te nemen, heeft zijn Europese bondgenoten verontrust, die terugvechten tegen het beleid van de Amerikaanse president om met harde hand zijn buitenlandse beleidsdoelen te bereiken. Op 3 januari ontvoerden Amerikaanse troepen de Venezolaanse president Nicolás Maduro in een militaire operatie die wereldwijd opschudding veroorzaakte.

Trump heeft gedreigd nieuwe tarieven op te leggen aan Europese landen die zijn plannen rond Groenland tegenwerken.

De hoogste functionaris van de Europese Unie noemde de voorgestelde tarieven een "fout", terwijl de Canadese premier waarschuwde dat middelmachten risico lopen buitenspel gezet te worden als ze niet samenwerken.

De belangrijkste punten uit de WEF-bijeenkomsten van dinsdag:

Carney: 'Als je niet aan tafel zit, sta je op het menu'
Carney zei dat de middelmachten zich moeten verenigen om dwang door agressieve grootmachten te weerstaan en waarschuwde dat traditionele opvattingen over de wereldorde niet langer geldig zijn.

"Als grootmachten zelfs de schijn van regels en waarden opgeven om ongestoord hun macht en belangen na te streven, wordt het moeilijker de voordelen van transacties na te bootsen."

"Dus we zijn breed en strategisch betrokken, met open ogen," zei hij. "We nemen de wereld actief zoals die is, in plaats van te wachten op een wereld zoals we die wensen."

De Canadese leider verwierp het idee van een wereldwijd systeem dat draait om "Amerikaanse hegemonie" als een "fictie" en stelde dat multilateralisme afneemt, omdat instellingen zoals de Wereldhandelsorganisatie en de Verenigde Naties "sterk zijn verzwakt".

"Canadezen weten dat onze oude, comfortabele aanname dat onze geografie en bondgenootschappen automatisch welvaart en veiligheid brachten, niet langer geldig is," zei Carney. "Laat me duidelijk zijn: we bevinden ons midden in een breuk, geen overgang."

"Je kunt niet 'leven in de leugen' van wederzijds voordeel via integratie, wanneer integratie de bron van je ondergeschiktheid wordt," voegde hij toe.

Hij zei dat "middelmachten", waaronder Canada, moeten samenwerken, want "als je niet aan tafel zit, sta je op het menu."

"Nostalgie is geen strategie. Maar wij geloven dat we uit deze breuk iets groters, beters, sterker en rechtvaardigers kunnen bouwen."

Over Groenland zei Carney:
'Canada is fel gekant tegen tarieven rondom Groenland en roept op tot gerichte gesprekken om onze gedeelde doelen van veiligheid en welvaart in het Noordpoolgebied te bereiken."

Macron: 'Wij verkiezen respect boven pestkoppen'
De Franse president Emmanuel Macron gebruikte zijn toespraak in Davos om Trumps dreiging met tarieven te veroordelen. Hij noemde de "eindeloze opeenhoping" van nieuwe tarieven fundamenteel onacceptabel, "vooral wanneer ze worden gebruikt als drukmiddel tegen territoriale soevereiniteit." 

Tijdens zijn toespraak droeg hij een zonnebril, naar eigen zeggen vanwege een gesprongen bloedvat, en maakte hij een grapje:
"Het is een tijd van vrede, stabiliteit en voorspelbaarheid," wat het publiek aan het lachen maakte.

Hij sloeg daarna een serieuzere toon aan.
"Het is duidelijk dat we een tijdperk van instabiliteit en onevenwichtigheden naderen," vervolgde de Franse president. "Meer dan 60 oorlogen in 2024, een absoluut record, ook al begrijp ik dat een paar daarvan gefingeerd zijn."

Macron schetste zijn visie op Europa’s rol bij het aanpakken van wereldwijde uitdagingen: "We zullen ons in 2026 inzetten om deze wereldwijde agenda te realiseren door meer samenwerking en ons best doen voor een sterker Europa."

"Hier, in het epicentrum van dit continent, geloven wij dat we meer groei en stabiliteit nodig hebben in deze wereld."

Hij riep op om Europa’s handelsbeschermingsinstrument te versterken en zocht tegelijkertijd investeringen, onder meer uit China, de op één na grootste economie ter wereld.

"China is welkom, maar wat we nodig hebben is meer Chinese directe investeringen in Europa in sleutelsectoren, om bij te dragen aan onze groei en technologieoverdracht, en niet alleen om naar Europa te exporteren," zei hij.

Over Groenland zei hij: "We hebben besloten deel te nemen aan een gezamenlijke oefening in Groenland, zonder iemand te bedreigen maar alleen om een bondgenoot en een ander Europees land, Denemarken, te ondersteunen."

Hij sloot zijn toespraak af met:
"Wij verkiezen respect boven pestkoppen. Wij verkiezen wetenschap boven complottheorieën, en wij verkiezen de rechtsstaat boven brutaliteit. Jullie zijn welkom in Europa, en jullie zijn meer dan welkom in Frankrijk."

Ursula von der Leyen (EU): 'Nostalgie brengt de oude orde niet terug'
De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, zei dat een reeks recente geopolitieke schokken de EU zal dwingen een onafhankelijker Europa op te bouwen.

"Het goede nieuws is dat we direct hebben gehandeld. Of het nu gaat om energie, grondstoffen, defensie of digitalisering, we gaan snel vooruit."

Maar ze waarschuwde dat de EU "alleen van deze kans kan profiteren als we erkennen dat deze verandering permanent is."

"Natuurlijk is nostalgie deel van ons menselijk verhaal, maar nostalgie brengt de oude orde niet terug."

Von der Leyen zei ook dat de EU dicht bij het sluiten staat van een vrijhandelsovereenkomst met India, hoewel er nog werk nodig is om het akkoord te finaliseren.

"We staan op het punt van een historisch handelsakkoord," zei ze.

"Sommigen noemen het de moeder van alle akkoorden, een die een markt van 2 miljard mensen zou creëren die bijna een kwart van het mondiale BBP vertegenwoordigt."

Von der Leyen zal naar verwachting begin volgende week India bezoeken.

De voorzitter van de Europese Commissie zei verder dat de soevereiniteit en territoriale integriteit van Denemarken en Groenland niet ter discussie staat.

“We werken aan een pakket om de veiligheid in het Noordpoolgebied te ondersteunen,” zei ze, en voegde toe dat de EU ook een “massale Europese investeringsimpuls in Groenland” voorbereidt om de lokale economie en infrastructuur te versterken.

He Lifeng (China): 'China’s ontwikkeling biedt kansen'
De ontwikkeling van China is een kans en geen bedreiging, en Beijing is bereid zijn marktkracht te gebruiken om groei met andere landen te delen, zei de Chinese vicepremier He Lifeng op het WEF.

"China’s ontwikkeling is een kans, geen bedreiging, voor de wereldeconomie," zei He, en benadrukte dat geschillen en misverstanden in de internationale handel moeten worden opgelost via "gelijke consultatie" om vertrouwen op te bouwen, verschillen te overbruggen en problemen op te lossen.

Hij benadrukte dat China zijn economie verder zal openen.

"China zal zijn deuren nog verder openen voor de wereld," zei hij en beloofde dit beleid te aligneren met internationale economische en handelsregels van hoge standaard.

Hij zei dat China een meer marktgerichte, op de wet gebaseerde en geïnternationaliseerde zakelijke omgeving zal bevorderen en gelijke behandeling zal garanderen voor binnenlandse en buitenlandse bedrijven.

"We verwelkomen buitenlandse ondernemingen om te blijven investeren in China en te delen in de kansen die China biedt," zei hij en riep andere regeringen op een eerlijk, niet-discriminerend, transparant en voorspelbaar investeringsklimaat te bieden voor Chinese bedrijven.