Een landmeetkundige visie op de wateroverlast in onze hoofdstad

Bij vrijwel iedere stevige regenbui lopen straten, erven en woonwijken in Paramaribo onder water. Wat vroeger incidenteel voorkwam, lijkt tegenwoordig een structureel probleem te zijn geworden. Veel mensen wijzen direct naar hevige regenval of klimaatverandering, maar als landmeter zie ik dat de oorzaak dieper ligt. De wateroverlast in Paramaribo is vooral het gevolg van onvoldoende ruimtelijke planning en het negeren van het natuurlijke landschap waarop de stad oorspronkelijk is gebouwd.

Paramaribo ligt in een laaggelegen kustgebied en helt geleidelijk af richting de Atlantische Oceaan. Rondom het Onafhankelijkheidsplein ligt het terrein ongeveer 3 meter boven de gemiddelde zeespiegel, terwijl grote delen in noordelijke richting slechts ongeveer 1 meter boven zeeniveau liggen. Door deze zeer geringe helling stroomt regenwater van nature langzaam af.

De ondergrond van Paramaribo bestaat bovendien uit kleilagen met daartussen oost-west lopende zandritsen. Deze zandritsen vormden van nature de hogere delen van het landschap. Historisch werden daarop de belangrijkste wegen en bebouwing aangelegd, zoals de Hogestraat, Gravenstraat en Kwattaweg. Tussen deze hogere zandruggen lagen natuurlijke laagten en geulen waar regenwater zich verzamelde en afstroomde. Juist in deze laaggelegen zones werden vroeger grachten en afwateringskanalen aangelegd, zoals de Limesgracht en de Drambrandersgracht.

De koloniale inrichting van Paramaribo hield dus nadrukkelijk rekening met de natuurlijke waterhuishouding van het gebied.

Door de jaren heen is Paramaribo echter sterk verstedelijkt. Grote oppervlakten zijn verhard door asfalt, beton en bebouwing. Vooral laaggelegen gebieden zijn zonder voldoende ruimtelijke planning verkaveld. Hierdoor is het aantal daken, verharde erven en wegen enorm toegenomen. Regenwater kan daardoor veel minder infiltreren in de zandlagen van de bodem. Het hemelwater wordt tegenwoordig vrijwel direct afgevoerd naar trenzen en sloten.

Daarnaast zijn de regenbuien door klimaatverandering steeds intensiever geworden. In korte tijd valt tegenwoordig veel meer hemelwater dan vroeger. Dat vraagt om een afwateringssysteem met een aanzienlijk grotere capaciteit.

Maar precies daar zit een groot probleem. Paramaribo beschikt niet over voldoende hoofdkanalen om al dat water snel af te voeren richting zee of de Surinamerivier. Veel trenzen en lozingskanalen zijn bovendien slecht onderhouden, dichtgeslibd of vernauwd.

Daar komt nog een belangrijk technisch aspect bij. Paramaribo ligt slechts beperkt hoger dan de rivier en de zee. De natuurlijke afwatering van de stad gebeurt grotendeels op basis van gravitatie: water stroomt immers van hoog naar laag. Maar wanneer het waterpeil in de rivier of zee hoog staat tijdens vloed, kan het overtollige regenwater nauwelijks worden afgevoerd.

De getijgegevens van de Maritieme Autoriteit Suriname laten zien dat hoogwaterstanden kunnen oplopen tot ongeveer 260 à 268 centimeter, terwijl laagwaterstanden dalen tot ongeveer 55 à 67 centimeter. Tijdens hoogwater wordt de natuurlijke afvoer van Paramaribo dus ernstig beperkt. Het regenwater kan pas goed wegstromen wanneer het eb wordt.

Dat betekent feitelijk dat Paramaribo tijdens zware regenval afhankelijk is geworden van het getij.

De oplossing ligt daarom niet alleen in het graven van meer trenzen. Suriname zal fundamenteel anders moeten omgaan met ruimtelijke ordening en waterbeheer. Regenwater zou eerst tijdelijk moeten worden opgevangen in retentiegebieden, zwampen, waterbuffers en infiltratiezones voordat het gecontroleerd wordt afgevoerd.

Daarnaast moet serieus worden geïnvesteerd in grootschalige hoogtekaarten, hydrologische studies en digitale terreinmodellen. Het Ministerie van Openbare Werken en Ruimtelijke Ordening zal op basis van betrouwbare geo-informatie duurzame afwateringssystemen moeten ontwerpen en beheren.

Ook zal moeten worden nagedacht over een structureel financieringsmodel, zodat voldoende middelen beschikbaar komen voor onderhoud, uitbreiding en modernisering van het afwateringssysteem van Paramaribo.

Wateroverlast in Paramaribo is daarom niet langer alleen een natuurverschijnsel. Het is vooral een ruimtelijk en bestuurlijk probleem geworden.

Niel Kalpoe, BSc
Beëdigd landmeter