In toenemende mate klinkt vanuit de Surinaamse samenleving kritiek op de wijze waarop functies binnen de overheid worden ingevuld. Steeds vaker wordt openlijk uitgesproken dat bepaalde ambtenaren weliswaar een functie bekleden, maar niet altijd beschikken over de noodzakelijke kennis, vaardigheden of bestuurlijke competenties die voor die functie vereist zijn.

Wat vroeger binnenskamers werd gefluisterd, wordt vandaag de dag openlijk besproken. Het systeem van politieke gunsten, familiebanden en etnische voorkeuren heeft diepe sporen achtergelaten binnen het overheidsapparaat. Competente en hoogopgeleide Surinamers raken ontmoedigd wanneer zij ervaren dat deskundigheid ondergeschikt wordt gemaakt aan politieke relaties. Velen trekken zich terug uit het publieke domein of zoeken hun toekomst buiten de Surinaamse grenzen. Daarmee verliest Suriname juist de mensen die noodzakelijk zijn voor duurzame ontwikkeling. Dat probleem wordt extra zichtbaar in een periode waarin Suriname zich voorbereidt op grote economische veranderingen, internationale investeringen en de verwachte inkomsten uit de olie-industrie. Een land dat een complexe economische ontwikkeling tegemoet gaat, heeft behoefte aan sterke instituties, deskundige ambtenaren en professioneel bestuur.

De oplossing ligt dichterbij dan men denkt
De oplossing hoeft echter niet ingewikkeld te zijn. Suriname beschikt over voldoende deskundigheid om een fundamentele hervorming van het personeelsbeleid binnen de overheid door te voeren. Vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken zou gewerkt kunnen worden aan de oprichting van een onafhankelijk nationaal werving- en selectiebureau voor overheidsfuncties. Een dergelijk instituut zou belast kunnen worden met objectieve vacatureprocedures, competentieonderzoek, integriteitstoetsing, assessments en transparante sollicitatieprocedures. Daarbij dient niet politieke loyaliteit centraal te staan, maar de vraag of een kandidaat daadwerkelijk beschikt over het juiste profiel, de vereiste competenties en het noodzakelijke analytische en bestuurlijke vermogen. Vacatures zouden openbaar gepubliceerd moeten worden, functie-eisen duidelijk omschreven en selectieprocedures controleerbaar gemaakt. Alleen op die manier kan het vertrouwen groeien dat functies daadwerkelijk worden ingevuld op basis van kwaliteit en geschiktheid, ongeacht etnische afkomst.

Psychologische selectie als kwaliteitsinstrument
In veel moderne staten vormt werving en selectie al jarenlang een essentieel onderdeel van professioneel personeelsbeleid. Juist binnen de overheid, waar besluiten grote maatschappelijke gevolgen kunnen hebben, is het van belang om zorgvuldig te beoordelen of personen geschikt zijn voor verantwoordelijke functies. Psychologisch selectieonderzoek in combinatie met andere wetenschappelijke disciplines kunnen helpen bij het vaststellen van besluitvaardigheid, betrouwbaarheid, communicatieve vaardigheden, leiderschapskwaliteiten en samenwerkingsvermogen. Daarmee kan worden voorkomen dat personen uitsluitend vanwege politieke connecties terechtkomen op posities waarvoor zij feitelijk niet geschikt zijn. Een professioneel selectiebeleid beschermt dus niet alleen de kwaliteit van bestuur, maar uiteindelijk ook de samenleving zelf.

Van politieke cultuur naar bestuurscultuur
De kern van het probleem ligt uiteindelijk dieper dan individuele benoemingen. Het gaat om de overgang van een politieke cultuur naar een professionele bestuurscultuur. Zolang politieke partijen ministeries blijven beschouwen als verlengstukken van partijmacht, zal het probleem zich blijven herhalen. Suriname zal daarom de moed moeten ontwikkelen om een fundamenteel onderscheid te maken tussen politiek bestuur en professioneel ambtenaarschap.

Politici mogen richting geven aan beleid en politieke prioriteiten bepalen. Het ambtelijk apparaat moet echter primair bestaan uit deskundige professionals die het staatsapparaat stabiel, deskundig en betrouwbaar laten functioneren, ongeacht welke partij regeert. Juist daarin schuilt de kracht van een volwassen democratische rechtsstaat: continuïteit van bestuur, onafhankelijk van politieke wisselingen. De terbeschikkingstelling van ambtenaren die forse uitkeringen ontvangen tot hun pensioengerechtigde leeftijd moet direct op de schop.

Een noodzakelijke stap richting volwassen bestuur
Suriname staat aan de vooravond van belangrijke economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Juist daarom is een sterk en professioneel overheidsapparaat noodzakelijk. Een land kan immers geen duurzame ontwikkeling realiseren wanneer ministeries functioneren op basis van vriendendiensten, etnische voorkeuren en politieke gunsten. Nationale ontwikkeling vraagt om deskundigheid, integriteit en vertrouwen in instituties. De samenleving lijkt dit steeds scherper te begrijpen. De vraag is nu of de politieke wil eindelijk tot hen zal doordringen om daadwerkelijk te breken met oude patronen. Uiteindelijk behoort een overheidsfunctie niet toe aan vrienden, familie of politieke loyalisten, maar aan degene die het meest geschikt is om Suriname en haar samenleving op deskundige wijze te dienen.

"Zolang de bevolkingsgroepen in Suriname zich niet verenigen en één vuist maken tegen het politieke bestuur, zal het systeem van politieke en etnische benoemingen onverminderd blijven voortbestaan. Suriname blijft daardoor gevangen in hetzelfde patroon van onbekwame benoemingen, verdeeldheid, wanbestuur en maatschappelijke stilstand."

Headly R. Binderhagel