President Luiz Inacio Lula da Silva spreekt tijdens zijn bezoek aan de Bertolini-scheepswerf in Manaus, Brazilië. (Foto: Reuters)
De Braziliaanse president Luiz Inacio Lula da Silva heeft scherp uitgehaald naar de beslissing van de Verenigde Staten om twee van Brazilië’s grootste criminele netwerken, het Primeiro Comando da Capital (PCC) en het Comando Vermelho (CV), als ‘terroristen’ te bestempelen. Volgens Lula ondermijnt deze kwalificatie juist de lokale strijd tegen de georganiseerde misdaad.

In een verklaring van 435 woorden op sociale media zette Lula donderdag uiteen dat de activiteiten van deze groepen — vooral drugshandel en wapenhandel — niet verward mogen worden met internationaal terrorisme, dat gedreven wordt door politieke, ideologische of religieuze motieven. “De terreur die deze organisaties uitoefenen op gemeenschappen is gericht op het maken van winst via misdaad, maar mag niet worden gelijkgesteld aan de motieven van internationaal terrorisme,” aldus Lula.

De VS kondigden woensdag aan het PCC en CV per 5 juni te classificeren als “speciale internationale terroristen” en deze groepen toe te voegen aan de lijst van “buitenlandse terroristische organisaties.” Deze status bevriest alle Amerikaanse activa die aan deze groepen gelinkt zijn en maakt het strafbaar om hen materiële steun te bieden.

Experts waarschuwen dat deze maatregelen ook onbedoeld financiële instellingen en slachtoffers van de bendes kunnen treffen, zoals bedrijven en burgers die worden afgeperst.

Lula uitte bovendien zorgen dat deze brandmerken kunnen leiden tot Amerikaanse militaire interventie in Brazilië. “We zijn bereid samen te werken aan oplossingen die voor alle betrokken landen voordelig zijn, maar zullen geen arbitrale maatregelen van buitenaf accepteren die onze soevereiniteit en economie ondermijnen,” waarschuwde hij.

Politieke context en verkiezingsstrijd
De kwestie speelt in een gespannen verkiezingsjaar. Lula, een prominent links politicus, streeft naar een vierde ambtstermijn als president. Hij versloeg in 2022 de rechtse zittende president Jair Bolsonaro, die inmiddels veroordeeld is voor het plegen van een poging tot machtsgreep en een gevangenisstraf van 27 jaar uitzit.

Bolsonaro’s oudste zoon, senator Flavio Bolsonaro, wordt gezien als drijvende kracht achter de Amerikaanse beslissing om het ‘terrorisme’-stempel op de bendes te plakken. Flavio is zelf kandidaat in de presidentsverkiezingen van 2026 en voert een felle campagne tegen Lula. Recent bevestigde hij tijdens een bezoek aan het Witte Huis dat hij aandrong op deze classificatie.

Lula beschuldigde Flavio Bolsonaro ervan buitenlandse inmenging in Brazilië te bevorderen via familiebanden. Hij noemde het “trieste” dat leden van de Bolsonaro-familie opnieuw naar de VS reizen om een interventie in Brazilië te bepleiten.

De familie Bolsonaro heeft nauwe banden met voormalig president Donald Trump, die wereldwijd verkiezingen heeft beïnvloed ten gunste van rechtse kandidaten. Trump voerde in augustus 2025 harde sancties in tegen Braziliaanse producten, met verwijzing naar het proces tegen Bolsonaro.

Onder Trump nam de VS een steeds expansievere houding aan in het westelijk halfrond, met herleving van de Monroe-doctrine die Amerika’s invloedssfeer benadrukt. Trump rechtvaardigde unilaterale militaire acties in de regio met de bestrijding van misdaad. Sinds september voerde zijn regering 59 aanvallen uit op vermeende drugssmokkelboten in het Caribisch gebied en de Stille Oceaan, waarbij minstens 196 doden vielen.

Op 3 januari lanceerde hij een militaire operatie tegen Venezuela, leidend tot de arrestatie van toenmalig president Nicolás Maduro op drugssmokkelbeschuldigingen.

Hoewel de Bolsonaro-familie nauwe banden met Trump onderhoudt, bekritiseert Lula dergelijke militaire acties als onterecht. Veiligheid zal naar verwachting een belangrijk thema zijn in de komende presidentsverkiezingen, waarbij de recente ‘terrorisme’-bestempeling Lula in een lastige positie brengt om deze te veroordelen zonder de ernst van het geweld te bagatelliseren.

Lula wijst erop dat zijn regering recent 11 miljard dollar heeft geïnvesteerd in het programma “Brazilië tegen georganiseerde misdaad” en in maart nog eens 2 miljard dollar in het versterken van gevangenissen, het verbeteren van moordonderzoeken en het ontmantelen van wapensmokkel en criminele geldstromen.

Toch blijft het spannend in de aanloop naar oktober: uit een peiling van Datafolha op 16 mei blijkt dat zowel Lula als Bolsonaro elk 45 procent van de stemmen zouden krijgen in een rechtstreekse confrontatie, met 9 procent stemmers die blanco willen stemmen en 1 procent nog twijfelt.