"Je bemoeit je niet met de politiek, maar de politiek bemoeit zich met jou". In Suriname is dit geen cliché, maar realiteit. Politiek is overal: in ministeries, instituten, staatsbedrijven, op de werkvloer, in sociale relaties, in de media, zelfs aan de eettafel. Maar vooruitgang blijft beperkt en Suriname gaat geregeld financieel kopje-onder. Je vraagt je af of er (a) te veel politieke activiteit, (b) te veel ondeskundigheid of (c) te veel eigen belang is - of gewoon alle drie. 
 
Politiek laat diepe sporen achter. In 1973 werd plotseling aangekondigd dat Suriname ultimo november 1975 onafhankelijk zou worden, zonder volksraadpleging. Velen vertrokken uit onzekerheid. In 1980 werd de macht met geweld gegrepen; de militairen profiteerden, de rest bleef achter met economische neergang. De Decembermoorden van 1982 joegen opnieuw kennis en talent het land uit.

In 1990 betaalde je 5 gulden voor brood; in 1999 1000 gulden. Sinds 2015 holt de koopkracht opnieuw achteruit door corruptie, begrotingstekorten, schulden en monetair wanbeleid. In 2020-2025 stabiliseerde de economie enigszins na zware correcties, maar werd het leven juist zwaarder. In 2026 gaat het niet beter (standaard excuus: "de vorige regering").
  
Het is best mogelijk dat slechte beleidskeuzes de afgelopen decennia hebben geleid tot hogere sterfte door verslechterde gezondheidszorg en tot afhaken van veertig procent van de basisschoolkinderen. Ook de periodieke overstromingen van Paramaribo zijn geen natuurwet, maar vooral het loon van de zonde. Volgens de natuurwet zou Nederland voor meer dan de helft onder water liggen. Dankzij goed waterbeheer is het Nederlandse grondgebied juist gegroeid.
 
Jennie heeft een nieuwe baas die zijn baan vooral dankt aan propaganda voor zijn partij. Hij weet weinig van het vak. Ze wordt overbelast door zijn onkunde, maar slikt haar frustratie in. Benoemingen van partijgenoten, familieleden en vrienden zijn zo normaal geworden. Politieke connecties bepalen wie omhoogklimt, en soms zelfs wie rustig kan wonen, werken en slapen.
 
De huidige bestuurders kunnen het systeem van vriendjespolitiek niet veranderen, omdat ze vaak zelf een product ervan zijn. Wie zo omhoogklimt, verwijdert zelden de ladder voor familie en vrienden. Een vriend benoemen is op zichzelf geen nepotisme – incompetentie wel. Juist degenen die van het systeem hebben geprofiteerd weten hoe het werkt en hoe het veranderd kan worden. 
      
Maar kortetermijndenken is het probleem. Regeringen denken zelden verder dan de volgende verkiezingen. Gunsten uitdelen, symptomen bestrijden, lintjes knippen en foto shoots leveren sneller winst op dan investeringen in onderwijs, productie en sterke instituten. De vruchten van goed beleid laten te lang op zich wachten. 

Ronnie heeft zijn vertrouwen in de politiek verloren. Hij stemt niet meer. "Ze zijn allemaal corrupt", zegt hij. "Je mag 'meepraten', maar ze doen toch wat ze willen."  Zijn cynisme is een vorm van zelfbescherming tegen teleurstelling. Hij wil weg. Niet stemmen of vertrekken wordt steeds vaker een politieke daad, wat slecht is voor democratie en economie.

De politiek is op een markt gaan lijken. Partijsponsors kopen invloed. Kandidaten verkopen Kenki, Nyun Pasi, Tra Fasi, Halal en andere zoete koek. Het lijkt een uitverkoop van beloftes die na de verkiezingen betekenisloos blijken te zijn. Mensen die financieel onder druk staan stemmen makkelijker op partijen die direct steun beloven, ook als er geen financiële basis voor is. Dit veroorzaakt een vicieuze cirkel van afhankelijkheid zonder structurele oplossingen. Om maar één voorbeeld te noemen: iedereen kreeg een gratis BaZo-kaart - niemand kreeg nog goede zorg.
    
Polarisatie en conflicten zijn onderdeel van de democratie, maar het wordt erg wanneer geruchten en desinformatie worden verspreid of wanneer groepen tot zondebok worden gemaakt. Moreel verval, zoals vriendjespolitiek, wegdokken voor verantwoordelijkheid (a no mi) en ontkennen van fouten (neks no fout), voedt ook verdeeldheid.
   
Etniciteit blijft een grote splijtfactor. Politieke loyaliteit en groepsidentiteit zijn sterk verweven. De kernaanhang van politiek partijen is etnisch bepaald. In tijden van economische stress worden verschillen eerder versterkt dan overbrugd. Sociale media zijn niet de oorzaak van polarisatie; ze versterken wat al lang in de politiek gaande is.

Transparantie moet blijken uit daden, niet uit woorden. De ene politicus handelt transparant vanuit oprechte overtuiging, terwijl de andere transparantie gebruikt voor het imago. Het verschil tussen principes hebben en principes citeren wordt meestal pas achteraf zichtbaar. Onlangs was er in De Nationale Assemblee de openbare behandeling van de "in staat van beschuldiging" stelling van een ex -minister. Dat riep de vraag op of dit niet vooral politiek theater was. Echte transparantie vindt plaats voor de onafhankelijke rechter.

Corruptie en vriendjespolitiek lijken ongeneeslijke kwalen, maar het recept is simpel: regels die sterker zijn dan relaties, instituten die belangrijker zijn dan individuen en echte transparantie. Zonder dit middeltje zullen ook toekomstige olie-inkomsten worden verkwanseld. Dan blijft Suriname een land van veel politiek, weinig vooruitgang.

D. Balraadjsing