Hormuz-blokkade: risico’s en kansen voor Iran

De Amerikaanse marineblokkade van Iran is van kracht geworden, terwijl president Donald Trump zijn beleid aanscherpt om Teheran onder druk te zetten en het Iraanse regime dwingt zijn voorwaarden voor het beëindigen van de oorlog te accepteren door de Iraanse economie te knijpen.

De blokkade begon maandag om 11 uur Surinaamse tijd. De Iraanse strijdkrachten noemen het een “illegale daad” die “neerkomt op piraterij”.

Hoewel Iran gewend is geraakt aan Amerikaanse sancties en tot nu toe de oorlog heeft doorstaan, kan een blokkade als deze volgens analisten aanzienlijke schade aanrichten aan de Iraanse economie.

Hoe zal de blokkade de olie-inkomsten van Iran raken?
Iran exporteert zijn olie en gas vooral via zijn havens. Kort na het begin van de VS-Israël oorlog tegen Iran op 28 februari kondigden de autoriteiten in Teheran de sluiting aan van de Straat van Hormuz, de enige vaarweg uit de Golf waardoor normaal 20 procent van ’s werelds olie en gas stroomt.

De bijna volledige afsluiting van deze vitale doorgang zorgde voor een stijging van de olie- en gasprijzen wereldwijd, terwijl Iran de controle over de straat behield. Alleen schepen uit enkele landen die bilaterale afspraken sloten met Iran mochten passeren.

Ondanks dit bleef Iran zelf energieproducten door de Straat van Hormuz exporteren.

De Iraanse olie-export via de Straat van Hormuz maakt ongeveer 80 procent uit van de totale olie-export. Volgens handelsinformatiebedrijf Kpler exporteerde Iran in maart 1,84 miljoen vaten per dag (bpd) ruwe olie en tot nu toe in april 1,71 miljoen bpd, tegenover een gemiddelde van 1,68 miljoen bpd in 2025.

Met andere woorden, de export via de straat steeg zelfs in maart en begin april.

Van 15 maart tot 14 april exporteerde Iran 55,22 miljoen vaten olie. De prijs per vat – van de drie hoofdvarianten: Iranian light, Iranian heavy en Forozan blend – zakte de afgelopen maand niet onder $90 en lag op veel dagen zelfs boven $100.

Zelfs bij een conservatieve prijs van $90 per vat verdiende Iran in die maand bijna 5 miljard dollar aan olie-export.

Ter vergelijking: begin februari, vóór het begin van de oorlog, verdiende Iran ongeveer 115 miljoen dollar per dag, oftewel 3,45 miljard dollar per maand. Iran verdiende dus in de afgelopen maand 40 procent meer aan olie dan vóór de oorlog.

Maar nu de VS de Iraanse havens en de Straat van Hormuz blokkeren, wordt de Iraanse exportcapaciteit direct en fors geraakt, zeggen experts.

“Iran zal waarschijnlijk niet in staat zijn om olie te exporteren op hetzelfde niveau,” zegt Mohamad Elmasry van het Doha Institute for Graduate Studies. Hij verwijst naar Iraanse tolgelden die worden geheven op niet-Iraanse schepen die de Straat passeren. “Die inkomsten zullen ook wegvallen.”

Ook Frederic Schneider van het Middle East Council on Global Affairs is het daarmee eens. Hij zegt dat de afgelopen zes weken een meevaller waren voor Iran qua olie-inkomsten, maar dat dat met de blokkade zal veranderen.

“Iran heeft een buffer in de vorm van olievoorraden in drijvende tanks, zogenoemde ‘geparkeerde’ tankers, die in februari werden geschat op ongeveer 127 miljoen vaten. Maar dat betekent niet dat de blokkade Iran niet zal schaden,” aldus Schneider.

Volgens maritieme intelligence van Windward lag het totale Iraanse olievolume op zee maandag op ongeveer 157,7 miljoen vaten. Hiervan was 97,6 procent bestemd voor China.

Windward waarschuwt dat deze olie allemaal door de Amerikaanse blokkade kan worden getroffen.

Wordt ook de handel in andere goederen geraakt?
Naast olie kan de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens ook de handel in andere goederen raken. Belangrijke exportproducten zijn petrochemicaliën, kunststoffen en landbouwproducten, vooral naar landen als China en India. Belangrijke importgoederen zijn industriële machines, elektronica en voedsel, vooral afkomstig uit China, de Verenigde Arabische Emiraten en Turkije.

Volgens een rapport van Tehran Times in februari bereikte de totale niet-oliehandel van Iran van 21 maart 2025 tot 20 januari 2026 94 miljard dollar, met een handelstekort door meer import dan export.

De huidige blokkade zal de totale handel van Iran beïnvloeden en de economie schaden, zeggen analisten.

Schneider waarschuwt dat verstoringen in de niet-hydrocarbonaat-handel niet alleen inkomsten verminderen, maar ook leiden tot tekorten aan producten binnen Iran, dat al onder zware druk staat door sancties van vóór de oorlog.

“De vraag is of dit extra lijden Iran zal dwingen zich neer te leggen bij zijn nederlaag, of dat het de vaste wil zal versterken en tot escalatie zal leiden. Ik betwijfel echter of deze blokkade volledig zal worden uitgevoerd of lang zal duren,” aldus Schneider.

Heeft Iran alternatieve routes?
Om minder afhankelijk te zijn van belangrijke zeestraten zoals de Straat van Hormuz en de Straat van Malakka, heeft Iran samen met China een spoorlijn ontwikkeld.

Via bestaande spoorwegen in Centraal-Azië, door landen als Kazachstan, Oezbekistan en Turkmenistan, arriveerde in februari 2016 de eerste commerciële goederentrein vanuit China in Iran. In mei arriveerde volgens het Iraanse Tasnim nieuwsagentschap de eerste goederentrein vanuit Xi’an, China, in de drooghaven Aprin in Iran, waarmee de directe spoorverbinding officieel werd geopend.

Volgens geopolitieke consultant SpecialEurasia helpt deze spoorlijn de risico’s van maritieme blokkades door Westerse machten te verminderen, vooral voor het transport van ruwe olie door de zogenoemde ‘spookschepen’ van Iran.

‘Spookschepen’ zijn tankers die hun automatische identificatiesysteem uitschakelen om detectie te ontwijken en sancties te omzeilen. Tijdens de oorlog zijn meerdere van deze schepen waargenomen.

Toch benadrukt het rapport dat het vervoeren van olie per spoor grote logistieke uitdagingen met zich meebrengt.

Er is vooralsnog geen geloofwaardig bewijs dat Iran daadwerkelijk olie per spoor naar China heeft vervoerd.

Hoe lang duurt de blokkade en wat kan er gebeuren?
Schneider stelt dat als de blokkade aanhoudt, die zeker Iran’s economie zal schaden. Tegelijkertijd is onduidelijk hoe serieus de VS deze blokkade nemen, hoe lang deze zal duren, hoe het zal eindigen en wat er daarna volgt.

“Het is moeilijk te zeggen of de VS de blokkade echt willen doorzetten, hoe lang het duurt, en wat het volgende scenario wordt,” aldus Schneider.

Een onzekere factor is China.

“De meeste Iraanse tankers varen richting China, en ik zie niet dat China zal toegeven aan deze blokkade,” zegt Schneider. “Ook verwacht ik niet dat de Amerikaanse marine deze schepen zal onderscheppen of zelfs zal laten zinken.”

“De situatie is dus erg onstabiel en kan snel in twee richtingen gaan: ofwel een staakt-het-vuren en ontspanning, ofwel een escalatie met hervatte bombardementen en raketaanvallen,” voegt hij toe.