Migranten en asielzoekers doorkruisen de dichte jungle door de Darien Gap die Midden-Amerika en Zuid-Amerika met elkaar verbindt. (Foto: Reuters)
Colombia en Panama zijn er niet in geslaagd honderdduizenden migranten en asielzoekers te beschermen die een gevaarlijke maar populaire jungle-migratieroute tussen de twee landen oversteken, aldus Human Rights Watch (HRW). In een rapport van woensdag zei de rechtengroep dat de Colombiaanse en Panamese autoriteiten de mensen die door de Darien Gap reizen, niet hebben beschermd en de misstanden die daar hebben plaatsgevonden, waaronder seksueel geweld, niet adequaat hebben onderzocht.

"Wat de reden voor hun reis ook is, migranten en asielzoekers die de Darien Gap oversteken, hebben onderweg recht op basisveiligheid en respect voor hun mensenrechten", zegt Juanita Goebertus, HRW’s Americas-directeur, in een verklaring.

"De Colombiaanse en Panamese autoriteiten kunnen en moeten meer doen om de rechten te waarborgen van migranten en asielzoekers die hun land doorkruisen, evenals van lokale gemeenschappen die jaren van verwaarlozing hebben meegemaakt."

De Darien Gap, die Zuid- en Midden-Amerika met elkaar verbindt, is een gevaarlijke route vol natuurlijke gevaren, waaronder insecten, slangen en onvoorspelbaar terrein. Het landschap varieert van steile bergen tot dichte jungles en sterke rivieren.

Er zijn ook criminele groeperingen actief in het gebied, en overvallen, afpersing en andere vormen van geweld zijn wijdverbreid.

Ondanks deze gevaren is het een uiterst populaire migratieroute geworden voor migranten en asielzoekers die op de vlucht zijn voor geweld, sociaal-economische crises en andere ontberingen in hun thuisland. Velen hopen naar het noorden te reizen om de Verenigde Staten te bereiken.

Het aantal mensen dat door het gebied trekt, heeft herhaaldelijk records gebroken, terwijl de migratie naar het noorden toeneemt. Volgens cijfers van de Panamese regering zijn vorig jaar ruim 520.000 migranten en asielzoekers de Darien Gap overgestoken, meer dan het dubbele van het totaal in 2022.

Van degenen die in 2023 de grens overstaken, kwam ruim 60 procent uit Venezuela, dat een massale uittocht heeft meegemaakt te midden van jaren van sociaal-economische en politieke onrust. Anderen kwamen uit landen in heel Zuid-Amerika, het Caribisch gebied, Azië en Afrika.

In haar rapport zegt HRW dat de beperkte aanwezigheid van de Colombiaanse regering in de Darien Gap, het mogelijk maakt dat migranten en asielzoekers "belaagd worden" door leden van een drugshandelgroep die bekend staat als de Gulf Clan.

De groep "controleert de beweging van migranten en asielzoekers en profiteert van hun wanhoop en kwetsbaarheid", aldus de rechtengroep.

HRW drong er bij de Colombiaanse autoriteiten op aan om de rol van de Golfclan te onderzoeken bij het oversteken van mensen over de Darien Gap. Het riep Bogota ook op om meer middelen te besteden aan de bescherming van migranten en aan het onderzoeken van vermeende misbruiken.

Maar in het rapport van HRW staat dat "de meeste misstanden in de Darien Gap, inclusief overvallen en seksueel geweld, plaatsvinden op Panamees grondgebied".

Panama heeft een zogenaamde 'gecontroleerde stroom'-strategie geïmplementeerd om te reageren op de toename van het aantal Darien Gap-overgangen. In het kader van het beleid heeft het land opvangcentra voor migranten opgezet en staat het mensen toe om in bussen naar Costa Rica te stappen.

HRW bekritiseerde woensdag het plan om beperkingen op te leggen aan het vermogen van mensen om asiel aan te vragen en de humanitaire bescherming te beperken.

"Het lijkt gericht op het kanaliseren en beperken van de beweging van migranten en asielzoekers door Panama en ervoor te zorgen dat ze snel naar Costa Rica oversteken, in plaats van te reageren op hun onmiddellijke behoeften of hen kansen te bieden om asielaanvragen in Panama in te dienen", aldus het rapport.

De organisatie drong er bij de Panamese regering op aan haar strategie te wijzigen.

Het zei ook dat het land een hoge functionaris moet benoemen om toezicht te houden op zijn reactie op de Darien Gap, in coördinatie met de Verenigde Naties en andere humanitaire groepen.