De discussie over het asfaltproject Van 't Hogerhuysstraat wordt met de dag luider, maar ook ingewikkelder gemaakt dan nodig is. In De Nationale Assemblee vliegen de politieke verwijten over en weer, beschuldigen partijen elkaar van wanbeleid en wordt druk gezocht naar een schuldige. De één wijst naar de vorige regering, de ander naar de huidige. Inmiddels krijgt ook Baitali NV het verwijt dat het met een tweede rechtszaak de uitvoering van het project verder zou frustreren.

Terwijl de politieke arena steeds rumoeriger wordt en het vraagstuk steeds ingewikkelder lijkt, blijft de Van 't Hogerhuysstraat voor de samenleving vooral een bron van irritatie en frustratie. Weggebruikers willen bovenal weten wanneer de werkzaamheden worden hervat en de weg eindelijk wordt aangepakt.

Ook op sociale media is duidelijk te zien hoezeer het de samenleving ontbreekt aan volledige en betrouwbare informatie. Feiten, meningen en speculaties lopen steeds meer door elkaar, waardoor velen niet meer kunnen onderscheiden wat werkelijk aan de hand is. Wat ontbreekt, is heldere, eerlijke en transparante communicatie vanuit de overheid. 

De werkelijkheid is vrij ingewikkelder dan het politieke debat doet vermoeden. De overheid bevindt zich in een uitzonderlijk moeilijke positie. Zij zit als het ware tussen twee muren die steeds dichter op elkaar afkomen. Aan de ene kant ligt een onherroepelijk rechterlijk vonnis. In een democratische rechtsstaat behoort de overheid rechterlijke uitspraken te respecteren en uit te voeren. Dat is geen vrijblijvende keuze, maar een fundamenteel beginsel van de rechtsstaat.

Aan de andere kant staat de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB), de financier van het project. Uit de informatie die inmiddels openbaar is geworden, blijkt dat de bank ernstige bezwaren heeft tegen uitvoering van het vonnis, omdat dit gevolgen kan hebben voor de financiering van het project. Er bestaat bovendien de vrees dat ook toekomstige financieringen en ontwikkelingsprojecten van de IDB onder druk kunnen komen te staan. Dát is het werkelijke dilemma. Niet de politieke verwijten, de persoonlijke aanvallen of de beschuldigingen die inmiddels over en weer worden geuit.

Inmiddels is ook een tweede rechtszaak aanhangig gemaakt door Baitali om de dwangsom van SRD 5.000 te verhogen naar SRD 1 miljoen om het vonnis uitgevoerd te krijgen. Het gaat niet om een nieuw conflict maar om de regering te dwingen het onherroepelijke vonnis van ruim tien maanden uit te voeren. Of die vordering uiteindelijk terecht is, is aan de rechter om te beoordelen. Maar het bestaan van die procedure verandert niets aan het onderliggende probleem; de overheid zit klem tussen twee zwaarwegende verplichtingen.

Juist daarom zou de regering ervoor moeten kiezen de samenleving volledig mee te nemen in de afwegingen die worden gemaakt. Welke afspraken zijn met de IDB gemaakt? Welke juridische risico's ziet de regering? Welke oplossingsrichtingen worden onderzocht? Welke gevolgen heeft iedere mogelijke keuze voor de belastingbetaler en voor toekomstige ontwikkelingsprojecten? Dat zijn de vragen waarop de samenleving recht heeft. Tegelijkertijd vormen de antwoorden de basis voor een meer inhoudelijke en evenwichtige publieke discussie.

Misschien leidt die discussie wel tot een bredere conclusie over de bestuurscultuur van ons land. Deze zaak legt immers bloot dat de nationale rechtsorde en internationale financieringsafspraken niet altijd naadloos op elkaar aansluiten. Wanneer die twee met elkaar botsen, ontstaat een bestuurlijk dilemma waarvoor geen eenvoudige oplossing bestaat.

Goed bestuur betekent echter niet alleen dat besluiten zorgvuldig worden genomen. Goed bestuur betekent ook dat moeilijke keuzes eerlijk worden uitgelegd. Transparantie is geen teken van onzekerheid of zwakte. Integendeel, zij versterkt het vertrouwen dat burgers mogen hebben in hun overheid. Zolang de volledige context ontbreekt, blijft ruimte bestaan voor speculatie, politieke beeldvorming en verwijten over en weer. Dat helpt niemand. Niet de regering, niet de aannemers, niet de IDB en zeker niet de samenleving, die uiteindelijk de gevolgen van iedere beslissing zal dragen. Misschien bestaat er geen perfecte oplossing voor dit probleem. Misschien zal iedere uitkomst financiële, juridische of bestuurlijke consequenties hebben. Juist daarom verdient de samenleving een overheid die niet zwijgt, maar uitlegt. 

De regering hoeft zich niet te schamen voor het dilemma. Integendeel, het zou juist getuigen van kracht als zij zegt 
'Wij bevinden ons tussen een onherroepelijk vonnis en de voorwaarden van een internationale financier. Beide belangen zijn zwaarwegend. Daarom onderzoeken wij zorgvuldig hoe wij zowel de rechtsstaat als de internationale verplichtingen van Suriname kunnen respecteren'.

De kwestie Van 't Hogerhuysstraat gaat allang niet meer alleen over een aanbesteding; het is uitgegroeid tot een toets voor goed bestuur en dat begint met openheid. 

Wilfred Leeuwin