De recente analyse van de Vereniging van Economisten in Suriname (VES) stelt dat een beperkte groep actoren binnen de medicatievoorziening, cardiovasculaire zorg en nierdialysezorg een onevenredig groot deel van de beschikbare zorgmiddelen consumeert. De stellingen en financiële ramingen van de VES zijn vooralsnog niet onafhankelijk bevestigd en een weerwoord van de direct betrokken zorgaanbieders, beroepsgroepen, verzekeraars en overheidsinstanties wordt afgewacht. Tegelijkertijd onderstreept de publicatie een vraagstuk dat in vrijwel ieder zorgsysteem speelt: hoe kunnen beperkte zorgmiddelen worden verdeeld om een zo groot mogelijke gezondheidswinst voor de bevolking te bereiken? De VES besteedt hieraan aandacht in INZICHT. 

Vier ziektecategorieën veroorzaken driekwart van alle sterfte
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie wordt ongeveer 75 procent van alle sterfgevallen in Suriname veroorzaakt door vier grote ziektegroepen: hart- en vaatziekten, diabetes mellitus, kanker en chronische longaandoeningen. Deze vier aandoeningen veroorzaken bovendien een groot deel van de arbeidsuitval, invaliditeit, ziekenhuisopnames en medicatiekosten. Vanuit gezondheidseconomisch oogpunt zou een betrouwbare, betaalbare en landelijke beschikbaarheid van geneesmiddelen voor deze aandoeningen één van de hoogste prioriteiten binnen het nationale gezondheidsbeleid moeten vormen.

Niet alle medicatie levert dezelfde gezondheidswinst op
Wanneer een medicijn maandelijks USD 10 kost en wordt gebruikt door 120.000 patiënten, kan het totale maatschappelijke effect aanzienlijk groter zijn dan dat van een behandeling van USD 1.000 per maand voor enkele honderden patiënten. Daarom maken vrijwel alle ontwikkelde zorgsystemen gebruik van een prioriteitenmodel dat is gebaseerd op het aantal patiënten, de kosten per patiënt, de gezondheidswinst en het voorkómen van complicaties. 

Toegepast op Suriname ontstaat het volgende beeld. 

De conclusie is opvallend: relatief goedkope medicatie voor hart- en vaatziekten en diabetes bereikt verreweg de grootste groep burgers en voorkomt tegelijkertijd beroertes, hartinfarcten, nierfalen, blindheid en amputaties.

Waarom juist cardiovasculaire medicatie en diabetesmedicatie prioriteit verdienen
Internationaal wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat een relatief kleine groep geneesmiddelen verantwoordelijk is voor een groot deel van de gezondheidswinst bij de meest voorkomende chronische aandoeningen.

Voorbeelden zijn bloeddrukverlagers, zoals ACE-remmers (Captopril, Enalapril), ARB's (Losartan, Valsartan) en calciumantagonisten (Amlodipine), cholesterolverlagers, zoals Atorvastatine en Rosuvastatine, bloedverdunners, zoals Aspirine, en diabetesmedicatie, zoals Metformine.

Deze geneesmiddelen bestaan vaak al vele jaren, zijn grotendeels generiek beschikbaar en behoren wereldwijd tot de meest kosteneffectieve behandelingen binnen de gezondheidszorg.

In de afgelopen jaren zijn daar nieuwe medicijngroepen bijgekomen, waaronder SGLT2-remmers, zoals Empagliflozine (Jardiance) en Dapagliflozine, en GLP-1-receptoragonisten, zoals Semaglutide (Ozempic) en Tirzepatide (Mounjaro).

Oorspronkelijk werden deze middelen ontwikkeld voor diabetes, maar grote internationale studies hebben aangetoond dat zij daarnaast het risico op hartfalen, nierfalen, hartinfarcten en beroertes kunnen verminderen. Voor Suriname betekent dit dat investeringen in deze geneesmiddelen waarschijnlijk meer gezondheidswinst opleveren dan vrijwel iedere andere afzonderlijke medische interventie.

Hoe kan de medicatievoorziening worden verbeterd?
1. Centrale nationale inkoop via BVGS. Vrijwel alle succesvolle zorgsystemen werken met gecentraliseerde aanbestedingen. De voordelen zijn lagere prijzen, betere kwaliteitscontrole en minder verspilling. Internationale ervaringen tonen aan dat besparingen van 10 tot 25 procent haalbaar zijn. Bij een geneesmiddelenbudget van bijvoorbeeld USD 60 miljoen per jaar zou dit een potentiële besparing betekenen van USD 6 tot 15 miljoen per jaar.

2. Nationale essentiële geneesmiddelenlijst herevalueren. De WHO Essential Medicines List vormt hiervoor het internationale referentiekader. Prioriteit dient te worden gegeven aan bloeddrukmedicatie, diabetesmedicatie, cholesterolverlagers, astma- en COPD-medicatie en oncologische basisgeneesmiddelen.

3. Digitale voorschrijfcontrole invoeren. Door elektronische voorschriften en centrale registratie kan worden voorkomen dat geneesmiddelen dubbel worden verstrekt, overbehandeling plaatsvindt en voorraden verloren gaan. Internationale studies rapporteren besparingen tussen 5 en 15 procent.

4. Preventieprogramma's. De goedkoopste behandeling blijft het voorkomen van ziekte. Nationale programma's gericht op obesitas, voeding, roken, lichaamsbeweging en vroegtijdige opsporing van diabetes en hypertensie kunnen het aantal complicaties substantieel verlagen. WHO-onderzoek laat zien dat preventie van niet-overdraagbare aandoeningen behoort tot de meest kosteneffectieve investeringen in de gezondheidszorg.

Hoeveel kan Suriname besparen?
Er bestaan momenteel geen openbaar beschikbare nationale datasets waarmee exacte besparingen kunnen worden berekend. Op basis van internationale ervaringen kunnen echter de volgende scenario's worden opgesteld. 

Indien het nationale geneesmiddelenbudget inderdaad rond USD 50 tot 60 miljoen per jaar ligt, zou een gecombineerde hervorming op termijn een jaarlijkse besparing van USD 10 tot 20 miljoen kunnen opleveren. Deze bedragen zijn indicatief en gebaseerd op internationale ervaringen.

Van incidentenpolitiek naar gezondheidsbeleid
Wanneer 75 procent van alle sterfgevallen wordt veroorzaakt door hart- en vaatziekten, diabetes, kanker en chronische longaandoeningen, dan is het logisch dat het medicatiebeleid, de preventie en de geïntegreerde zorg zich in de eerste plaats op deze aandoeningen richten. Een transparant geneesmiddelenbeleid, gebaseerd op medische uitkomsten, kosteneffectiviteit en onafhankelijke evaluatie, kan uiteindelijk meer gezondheidswinst opleveren dan het voortdurend reageren op financiële noodsituaties binnen afzonderlijke onderdelen van het zorgsysteem.