Türkiye staat voor een tweede ronde

Türkiye lijkt op weg te zijn naar een tweede presidentsverkiezing nadat noch Tayyip Erdogan noch rivaal Kemal Kilicdaroglu, zondag de drempel had gehaald om regelrecht te winnen. Erdogan presteerde beter dan verwacht in zijn strijd om zijn 20-jarige heerschappij te verlengen.

Met meer dan 96% van de stembussen geteld, leidde Erdogan met 49,44% van de stemmen en Kilicdaroglu met 44,86%, volgens het staatspersbureau Anadolu.

Toch beweerden beide partijen een voorsprong te hebben en betwistten ze de cijfers, waarbij ze waarschuwden voor voorbarige conclusies in een diep gepolariseerd land dat op een politiek kruispunt staat.

De stemming, gezien als een uitspraak over het steeds autoritairder wordende pad van Erdogan, was bedoeld om zijn regerende alliantie een meerderheid in het parlement te geven, wat hem een potentiële voorsprong zou geven op weg naar de tweede ronde op 28 mei.

Opiniepeilingen vóór de verkiezingen wezen op een zeer krappe race, maar gaven Kilicdaroglu, die aan het hoofd staat van een alliantie van zes partijen, een lichte voorsprong. Bij twee peilingen op vrijdag bleek hij zelfs boven de drempel van 50% uit te komen.

De presidentiële stemming zal niet alleen beslissen wie Türkiye, een NAVO-lidstaat met 85 miljoen inwoners, leidt, maar ook of het terugkeert naar een meer seculiere, democratische weg; hoe het zijn ernstige crisis in de kosten van levensonderhoud zal aanpakken; en het beheren van belangrijke betrekkingen met Rusland, het Midden-Oosten en het Westen.

"Erdogan zal een voordeel hebben bij een tweede stemming, nadat zijn alliantie het veel beter deed dan de alliantie van de oppositie. Ik verwacht...veel valutaschommelingen in de komende twee weken", zei Hakan Akbas, algemeen directeur van politiek adviesbureau Strategic Advisory Services.

Een afzonderlijke telling van de stemmen, gepubliceerd door ANKA, toonde aan dat meer dan 99% van de stembussen was geteld, wat Erdogan 49,26% opleverde versus Kilicdaroglu met 45,04%.

Kilicdaroglu zei in zijn eerste optreden na middernacht dat de partij van Erdogan "de wil van Turkije vernietigde" door bezwaar te maken tegen de telling van meer dan 1.000 stembussen. "Met bezwaren kun je niet voorkomen wat er gaat gebeuren. We zullen dit nooit een voldongen feit laten worden", zei hij.

Een hoge ambtenaar van de oppositiealliantie zei: "het lijkt erop dat er geen winnaar zal zijn in de eerste ronde. Maar onze gegevens geven aan dat Kilicdaroglu zal leiden."

Ondertussen vierden supporters van beide kanten feest.

Duizenden Erdogan-kiezers verzamelden zich op het hoofdkwartier van de partij in Ankara, waarbij ze feestliederen uit de luidsprekers schalden en met vlaggen en Erdogan-posters zwaaiden. Sommigen dansten op straat.

"We weten dat het nog niet echt een feest is, maar we hopen dat we zijn overwinning snel zullen vieren. Erdogan is de beste leider die we voor dit land hadden en we houden van hem", zegt Yalcin Yildrim (39), eigenaar van een textielfabriek. Hij zei dat Erdogan de zichtbaarheid van Türkiye op het wereldtoneel heeft vergroot.

Feyyaz Balcu (23), een cyberbeveiligingsingenieur zei: "We accepteren dat de economie er nu niet goed voor staat, maar Erdogan zal het beter maken."

Op het hoofdkwartier van de CHP-partij van Kilicdaroglu zwaaiden aanhangers met vlaggen van de oprichter van Türkiye, Mustafa Kemal Ataturk, en sloegen op trommels.

Stemming 28 mei
De keuze van de volgende president van Turkije is een van de meest ingrijpende politieke beslissingen in de 100-jarige geschiedenis van het land en zal tot ver buiten de grenzen van Turkije weerklinken.

Een nederlaag voor Erdogan, een van de belangrijkste bondgenoten van president Vladimir Putin, zal waarschijnlijk het Kremlin van streek maken, maar zal de regering-Biden troosten, evenals veel Europese en Midden-Oosterse leiders die moeilijke betrekkingen met Erdogan hadden.

Gevraagd of hij commentaar had op de Turkse verkiezingen en terwijl een verslaggever hem vertelde dat er een geschil leek te zijn tussen de twee partijen over de eerste resultaten, zei de Amerikaanse president Joe Biden: "Klinkt bekend, nietwaar?"

De langstzittende leider van Turkije heeft van het NAVO-lid en het op een na grootste land van Europa een wereldspeler gemaakt, het gemoderniseerd door megaprojecten zoals nieuwe bruggen en luchthavens, en een wapenindustrie opgebouwd waar buitenlandse staten naar op zoek waren.

Maar zijn volatiele economische beleid van lage rentetarieven, dat een spiraal van kosten van levensonderhoud en inflatie veroorzaakte, liet hem ten prooi vallen aan de woede van de kiezers. De trage reactie van zijn regering op een verwoestende aardbeving in Zuidoost-Türkiye, waarbij 50.000 mensen om het leven kwamen, droeg bij aan de ontsteltenis van de kiezers.

Kilicdaroglu heeft beloofd de democratie nieuw leven in te blazen na jaren van staatsrepressie, terugkeer naar orthodox economisch beleid, empowerment van instellingen die hun autonomie verloren onder de strakke greep van Erdogan en herstel van zwakke banden met het Westen.

Duizenden politieke gevangenen en activisten kunnen worden vrijgelaten als de oppositie zegeviert.

Critici vrezen dat Erdogan steeds autocratischer zal regeren als hij nog een termijn wint. De 69-jarige president, een veteraan van een tiental verkiezingsoverwinningen, zegt de democratie te respecteren.

Een derde nationalistische presidentskandidaat, Sinan Ogan, kreeg 5,3% van de stemmen. Wie hij in de volgende ronde besluit te steunen, kan van cruciaal belang zijn.

Parlementaire resultaten
Turken stemden ook voor een nieuw parlement. De People's Alliance, bestaande uit Erdogan's islamistisch gewortelde AKP en de nationalistische MHP en anderen, leek het beter te hebben gedaan dan verwacht en op weg te zijn naar een meerderheid.

Met 93% van de stemmen geteld, leek de alliantie van Erdogan op koers voor 324 zetels in het parlement met 600 zetels. Kilicdaroglu's Nation Alliance, bestaande uit zes oppositiepartijen, waaronder zijn secularistische Republikeinse Volkspartij (CHP), opgericht door Ataturk, leek klaar voor 211 zetels.

De Labour and Freedom-alliantie, geleid door de pro-Koerdische partij Groen Links, leek op weg naar 65 zetels.