Suriname is een ‘wildwest’: in het binnenland lopen legertjes met vuurwapens. Suriname is ‘corrupt’: de overheid is weinig transparant, vriendjesnetwerken hebben te veel invloed, de rechtspraak is traag, de pakkans bij corruptie is klein en toezichthouders zijn beperkt onafhankelijk. Suriname is ‘onvriendelijk’: ondernemers haken af door trage vergunningen, onduidelijke regels en soms corruptie. Suriname is ‘onrechtvaardig’: een kleine groep verdient veel, terwijl velen onvoldoende geld hebben voor voedsel, gezondheid, onderwijs en huisvesting. Maar Suriname is óók een veelvormig paradijs van biodiversiteit en culturele diversiteit. Metaforisch is het een prachtig tapijt met gaten en losse draden.

Die schade is langzaam ontstaan. De kolonisator exploiteerde het land, maar liet een patroon achter van rechtshandhaving, instituten, sociale normen, infrastructuur, onderwijs en gezondheidszorg. Daarna werd de onafhankelijkheid erdoorheen gedrukt, werden burgers zonder proces vermoord, instituten gepolitiseerd en personen belangrijker dan instituten. De draden en naden begonnen los te laten.

De politieke diagnose van vijftig jaar is een zichzelf versterkend patroon van verbroken beloften, verspilling, eigenbelang en institutioneel verval. De sfeer sloeg om van rationeel naar emotioneel. Wat werkt, wat is rechtvaardig, hoe bouwen we sterke instituten? verloor het van: wie heeft mij vernederd, wie is mijn vijand, wie krijgt de schuld, wie moet winnen?

Onlangs zei een parlementslid in een interview: “Als een vrouwelijke president geen verantwoordelijkheid hoeft af te leggen, dan hoeven we nooit meer een vrouw als president.” Een sterke politieke uitspraak, maar zwak geformuleerd. Ze scheert vrouwen over één kam. Maar dat leek niet zijn bedoeling. Vooraf sprak hij over verdwenen kwik en de integriteit van het politiekorps, waarin, om een ander parlementslid te parafraseren, goud, kwik en arrestanten verdwijnen – alles behalve de korpschef en de minister. Zijn punt was dat ook een vrouwelijke president als hoofdverantwoordelijke verantwoording moet afleggen.

Had hij gezegd “nooit meer zo’n vrouw als president”, dan was het duidelijker geweest. Nog beter: behandel elke president alsof je niet weet of het een man of vrouw is. De coalitievrouwen reageerden als door een wesp gestoken en hielden een praatstaking. Waren de emoties echt of gespeeld? Dat weet ik niet.

Ondertussen is Suriname weer een illusie armer – of een ervaring rijker: kenki ligt op zijn gat. De regering gaat verder op het reparatiepad. Het verschil met de vorige regering is een president met vooral een ander geslacht en karakter. Minder cosmetische verschillen: de relatie met de rechterlijke macht is meer gespannen, de inflatie stijgt weer, de SRD staat onder druk, de staatsschuld loopt op (groeit sneller dan de economie). President Santokhi voer een duidelijke IMF-koers; president Simons vaart minder duidelijk en lijkt sterk afhankelijk van de olie-inkomsten.

Simons is nog niet op de proef gesteld zoals Santokhi, die direct in een moeras van schulden, betalingsachterstanden en een pandemie terechtkwam. Santokhi was de viriele toreador tegen de stier met de scherpe hoorns (de dieppaarse economische crisis). Je zag dat hij politieman was: autoritair, handelend. Simons is meer de tuinier die rustig plant en snoeit. Je ziet de arts: luisteren, meeleven, informatie verzamelen, geen fouten willen maken, geduldig, wachten op het krachtige medicijn van 2028. Geduld is een schone zaak, maar je kunt het niet eten.

Sociaaleconomische stress maakt mensen overspannen, impulsief, roekeloos, agressief of depressief. Ze is een voedingsbodem voor huiselijk geweld, zelfmoorden, verkeersdoden, berovingen en vervuiling. Waarom zou de burger zich aan regels houden wanneer de overheid haar eigen regels niet naleeft? Waarom berouw tonen wanneer leiders geen schuld erkennen en na wanbeleid gewoon verder dansen? Dat is wat de politiek doet met het innerlijke van de mens.

Suriname is nog niet rijp om grote olie-inkomsten te beheren. Het land heeft nog altijd een junkstatus van kredietbeoordelaars, d.w.z. zwakke instituties, hoge overheidsschuld en gebrekkig bestuur. Sterke landen kunnen mét olie sterker worden; zwakke landen kunnen dóór olie verder verzwakken. Alsof je een ‘schuldenjunkie’ een enorm vermogen geeft om te beheren.

Wie herstelt het tapijt? Goede bestuurders vallen niet uit de lucht. Een piloot krijgt pas een vliegtuig na jarenlange training. Suriname heeft genoeg experts, maar in een sterk gepolitiseerde omgeving lopen ze soms rond als timmermannen zonder handen, terwijl bestuurders op topposities worden gehesen voordat ze eraan toe zijn. De politiek moet draaien om deskundigheid, integriteit en samenwerking, niet om de vraag wie bij wie hoort.

Ondanks alles houdt Suriname goed stand. Problemen worden met woorden opgelost, niet met geweld. Kerken, sportclubs, verenigingen, buurtactiviteiten, wederzijdse hulp, muziek, eten en het vreedzaam samenleven van bevolkingsgroepen, houden het tapijt nog bij elkaar. Plotselinge olierijkdom kan de gaten groter maken en nog meer draden uit het weefsel lostrekken.

D. Balraadjsing