Bijeenkomst met journalisten en mediavertegenwoordigers.
Suriname kent wettelijke garanties voor mensenrechten en vrijheid van meningsuiting, maar tussen die rechten op papier en de dagelijkse praktijk bestaat op verschillende terreinen nog een kloof. Dat is een van de belangrijke aandachtspunten die naar voren zijn gekomen tijdens gesprekken van vertegenwoordigers van de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Rechten van de Mens (IACHR) met journalisten en maatschappelijke organisaties. Er werden onder meer zorgen gedeeld over pers- en meningsvrijheid, discriminatie, transparantie, toegang tot rechten en de gebrekkige uitvoering van bestaande wetgeving.

Het tweedaagse bezoek vond donderdag en vrijdag plaats op uitnodiging van de Surinaamse Vereniging van Journalisten (SVJ). Pedro Vaca Villarreal, speciaal rapporteur voor de vrijheid van meningsuiting van de IACHR, en Daniel Corredor Llorente, mensenrechtenspecialist bij het Bureau van de Speciale Rapporteur voor de Vrijheid van Meningsuiting, spraken afzonderlijk met journalisten, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen.

Pedro Vaca Villarreal en  Daniel Corredor Llorente. 

De informatie die tijdens het bezoek is verzameld, wordt meegenomen in een landenrapport over Suriname. De IACHR-vertegenwoordigers voeren in dat kader ook gesprekken met overheidsautoriteiten. De rapportage maakt deel uit van het bredere werk van het Inter-Amerikaanse mensenrechtensysteem.

Het bezoek stond daarnaast in het teken van het Rickey Singh Initiative for Journalistic Excellence in the Americas. Dit initiatief van het Bureau van de Speciale Rapporteur voor de Vrijheid van Meningsuiting is vernoemd naar de invloedrijke Caribische journalist Rickey Singh (1937-2025) en richt zich op versterking van journalistieke kwaliteit, geloofwaardigheid en onafhankelijkheid.

Journalisten delen ervaringen
De eerste dag begon met overleg tussen de IACHR-vertegenwoordigers en het bestuur van de SVJ over het doel en programma van het bezoek. Daarna volgde een interactieve sessie met ruim 25 journalisten en vertegenwoordigers van de mediasector. Het Rickey Singh Initiative zoekt in Noord- en Zuid-Amerika en het Caribisch gebied naar breed gedragen uitgangspunten voor journalistieke excellentie. Professionele standaarden, redactionele transparantie en vrijwillige zelfregulering staan daarbij centraal. Uitgangspunt is dat verbetering van de journalistieke kwaliteit vanuit de mediasector zelf moet komen en niet door grotere controle van de overheid.

SVJ-voorzitter Nita Ramcharan merkte op dat deze benadering aansluit bij de discussie die ook binnen de Surinaamse journalistiek wordt gevoerd. “We praten veel over persvrijheid en de omstandigheden waaronder journalisten hun werk moeten doen. Maar persvrijheid brengt ook verantwoordelijkheid met zich mee. De kwaliteit en geloofwaardigheid van onze journalistiek, onze onafhankelijkheid en het vertrouwen dat de samenleving in ons stelt, zijn minstens zo belangrijk”, stelde Ramcharan. Volgens haar moet worden gezocht naar manieren waarop de mediasector zelf hogere professionele standaarden en zelfregulering kan ontwikkelen, zonder dat de journalistieke vrijheid wordt aangetast.

Journalisten kregen tijdens de sessie ook gelegenheid hun eigen ervaringen, problemen en uitdagingen met de IACHR-vertegenwoordigers te delen. Vrijheid van meningsuiting werd daarbij breder besproken dan uitsluitend vanuit de journalistiek. Het recht om informatie te zoeken, te ontvangen en te verspreiden is een fundamenteel recht van iedere burger en essentieel voor deelname aan een democratische samenleving.

Gesprek met maatschappelijke organisaties. 

Discriminatie en gebrekkige uitvoering
Op de tweede dag werd een rondetafelgesprek gehouden met maatschappelijke organisaties. Onder meer Projekta, Wan Okasi, IKSUR, Stichting 8 December 1982, PAREA en de Ilse Henar Stichting voor Vrouwenrechten waren vertegenwoordigd. Ook namen vertegenwoordigers deel die zich bezighouden met kinderrechten en andere maatschappelijke vraagstukken.

Een terugkerend punt was de afstand tussen rechten die in de Grondwet en andere wetgeving zijn vastgelegd en de daadwerkelijke toepassing daarvan. De organisaties brachten ervaringen naar voren rond vrijheid van meningsuiting, discriminatie, ongelijkheid en vooroordelen. Ook het ontbreken of onvoldoende functioneren van uitvoeringsmechanismen en het gebrek aan transparantie werden als knelpunten genoemd.

Ook de verhouding tussen maatschappelijke organisaties en de overheid kwam ter sprake. Organisaties die voor bepaalde activiteiten afhankelijk zijn van overheidssubsidies kunnen volgens deelnemers in een kwetsbare positie terechtkomen wanneer zij tegelijkertijd kritisch tegenover het overheidsbeleid staan. Er werden ervaringen gedeeld waarbij kritiek volgens betrokkenen niet wordt gewaardeerd en financiële ondersteuning onder invloed kan komen te staan van politieke verhoudingen.

Vaca Villarreal omschreef de rondetafel als een bijzondere gelegenheid om rechtstreeks informatie van verschillende maatschappelijke groepen te verzamelen. De deelnemers kregen ook uitleg over de mogelijkheden binnen het Inter-Amerikaanse mensenrechtensysteem en waar organisaties terechtkunnen wanneer zij menen dat vrijheid van meningsuiting of andere fundamentele rechten worden geschonden.

Bijeenkomst met bestuur SVJ.

Incidenten documenteren
Een belangrijke aanbeveling was om incidenten systematisch te documenteren en dossiers op te bouwen. Feiten, correspondentie, overheidsbesluiten en andere relevante stukken kunnen daarin worden vastgelegd. Hierdoor kunnen individuele gevallen beter worden onderbouwd en kunnen op termijn ook patronen zichtbaar worden. Ramcharan noemt vooral de rondetafel met maatschappelijke organisaties een eyeopener. Volgens haar werd duidelijk hoe vanuit verschillende sectoren wordt gewezen op wetten en besluiten die wel bestaan, maar waarvan de praktische uitvoering achterblijft.

Ook mensenrechteneducatie verdient volgens haar meer aandacht. Burgers moeten niet alleen rechten hebben, maar ook weten welke rechten zij hebben, hoe zij daarvan gebruik kunnen maken en waar zij terechtkunnen wanneer deze worden geschonden. Zonder uitvoering en voldoende bewustwording bestaat het risico dat wettelijke garanties in de praktijk dode letters blijven.

Volgens Ramcharan waren de twee IACHR-vertegenwoordigers onder de indruk van de hoeveelheid informatie die zowel journalisten als maatschappelijke organisaties naar voren brachten. Zij verwacht dat de rapportage die uit het bezoek voortvloeit ook kan bijdragen aan de verdere bescherming en daadwerkelijke uitvoering van mensenrechten in Suriname.

De SVJ zegt tevreden te zijn dat zij het bezoek heeft kunnen faciliteren. De vereniging vindt het belangrijk dat Surinaamse ervaringen worden meegenomen in de bredere Inter-Amerikaanse discussie over vrijheid van meningsuiting, journalistieke kwaliteit en mensenrechten. Ook ziet de SVJ aansluiting tussen het Rickey Singh Initiative en haar eigen streven naar versterking van journalistieke kwaliteit en zelfregulering, met behoud van volledige persvrijheid en journalistieke onafhankelijkheid.

De bijeenkomsten werden gehouden in het Redmond Pop-Up Café, een ontmoetingsplek voor onder anderen journalisten en maatschappelijke organisaties, waar ook politici welkom zijn voor open gedachtewisselingen.