Recent is een jong echtpaar in onze straat komen wonen. Man, vrouw en twee schattige meisjes van, zo te zien, een jaar of acht en tien. De man heeft een goede baan, de vrouw ook. Ze lijken beiden sterk gericht op hun carrière. Ze hebben een oud pand volledig gerenoveerd en omgetoverd tot een prachtige villa.

Toch is de vrouw niet helemaal gelukkig met haar nieuwe buurman. Ze heeft ergens gehoord dat deze buurman, die al jaren alleen in de straat woont, een alcoholist is en vooral belangstelling zou hebben voor jonge meisjes. De buurman is van middelbare leeftijd en leidt, voor zover bekend, een rustig leven. Hij leeft vooral in zijn eigen wereldje en heeft vaak een glimlach op zijn gezicht.

Maar het verhaal is er.

De nieuwe buurvrouw loopt zelfs om, om te voorkomen dat zij voor zijn huis langs moet. Natuurlijk moet een moeder voorzichtig zijn als het om haar kinderen gaat. Iets heel anders is het wanneer een onbevestigd verhaal verandert in een overtuiging over wie iemand is en vervolgens ook aan anderen wordt doorverteld. Tegen andere buren heeft zij verteld dat ze bang is dat de man iets met haar dochters zou kunnen doen.

Ik weet niet of het verhaal over de buurman waar is. En daar gaat het mij ook niet om.

Waar het mij om gaat, is hoe gemakkelijk wij een oordeel over iemand vormen op basis van een verhaal dat niet is geverifieerd en misschien niet eens verifieerbaar is. Vervolgens gaan we naar dat oordeel leven. De buurman wordt vermeden en de buurvrouw leeft met een angst waarvan zij niet weet of daarvoor werkelijk aanleiding bestaat. Uiteindelijk leven beiden, ieder op hun eigen manier, met de gevolgen van een verhaal waarvan niemand weet of het waar is.

Dit verschijnsel is niet nieuw. Ook in de tijd van Socrates werd al nagedacht over wat wij over anderen vertellen. Aan hem wordt de gedachte toegeschreven dat je, voordat je iets doorvertelt, jezelf zou moeten afvragen: is het waar, is het goed en is het nuttig?

Tegenwoordig zijn deze vragen misschien nog belangrijker. Via sociale media, maar ook via andere media, worden verhalen razendsnel verspreid. Eenmaal verteld, worden ze herhaald en uiteindelijk soms als waarheid aangenomen. Wie controleert nog waar het oorspronkelijke verhaal vandaan kwam? Hoe werk je daar zelf niet aan mee?

Eigenlijk is het heel simpel. Zodra je iets over iemand hoort, stel jezelf eerst een paar vragen.

Is het waar? Weet ik dat, of heb ik het alleen gehoord?
Wat heb ik eraan om het verder te vertellen?
En misschien de moeilijkste vraag: waarom wil ik het eigenlijk zo graag geloven?

Ismaël Kalaykhan