Robby Makka, fiscaal-financieel analist
Vandaag, 25 mei, is het precies 1 jaar 'Simons-Suriname', indien we als startdag de laatst gehouden verkiezingen nemen. Fiscaal-financieel analist Robby Makka grijpt traditiegetrouw naar de pen. Ruim twaalf jaar verzorgt hij op deze belangwekkende datum de jaaranalyse vanuit ecofin-invalshoeken, de drie M’s: macro, meso en micro. Cijfers, documenten, rapporten, actualiteiten en weblinks komen voorbij.

Vaak vindt in maart een IMF-toets plaats en komt het IMF weer langs in mei/juni. Ook dit jaar. In de analyse wordt onder meer ingezoomd op deze actualiteit. Benoemd worden de zes lijn- en ijkpunten vanwege de zes coalitiepartijen, vanuit een regeringsterm “quickscan”: “De ecofin moet soeverein blijven in al zijn 3-M-vezels”. In plaats van een olievlek hebben we een dreiging van een olievloek.

Quickscan
Het is verstandig om begrijpelijker te communiceren en elke ecofin-stap overtuigender te bespreken. Jammer dat president Simons er niet voor kiest om vandaag of zo spoedig mogelijk — dus rond 25 mei — een nationale persconferentie te houden over de coalitiemissie vanaf 25 mei, het regeerakkoord, ecofin-vraagstukken en het IMF-rapport.

Er wordt prioriteit gegeven aan buitenlandse missies richting de Dominicaanse Republiek en Brazilië. De persconferentie wordt vandaag om 09.30 uur gehouden. En alstublieft geen ecofin-persconferentie meer met alleen haar eigen woordvoerder. Daarin wordt gesproken van een “gematigd economisch klimaat”. Dat is “not done”, omdat een economische groei van 3,4 procent is voorspeld.

De gehele coalitie zou een persconferentie moeten houden en zichzelf moeten evalueren met een jaarrapportage, voorzien van data, facts and figures. De president zou nog vandaag opdracht moeten geven voor een “jaarverslag” vanuit het Kabinet van de President, het Kabinet van de Vicepresident en alle 17 ministeries.

De onafhankelijke scan
Het regeerakkoord 2025–2030 “Samen naar fundamentele verandering” tussen de zes partijen is vooral voor de bühne gebleken. Er is geen basis gelegd voor daadwerkelijke verandering. Wel was er tempo bij het sluiten van het coalitieakkoord. Er is tot nu toe geen “Simons Ecofin-plan”, geen samenhangend coalitiebeleid en geen eigen “Simons-begroting”. Integendeel, er wordt gewerkt met een door Santokhi goedgekeurde begroting.

De actuele financiële nota 2026, het belangrijkste document van de begroting, is nog steeds niet bij de controleur (DNA), terwijl het jaar bijna halverwege is. Het Planbureau is niet “in charge” met echte exercities, betrouwbare doorrekeningen en uitgewerkte scenario’s. Het recente IMF-rapport is “spijkerhard en meedogenloos” voor één jaar Simons-ecofin. Er zijn stevige bewoordingen over beperkingen, vertragingen, gebrek aan controle, tekort aan data, zwakke systemen en weinig experts. Het IMF stelt dat de uitvoering “nog niet voltooid is vanwege beperkingen in institutionele capaciteit, vertraagde secundaire wetgeving en beperkte politieke betrokkenheid”. De nadruk ligt vooral op de woorden “politieke betrokkenheid”. Het risico: begrotingsfouten en financiële risico’s.

De Comptabiliteitswet is momenteel in behandeling bij De Nationale Assemblee vanwege een “paarse reden”. Zie de uitleg van minister Adelien Wijnerman, die onder meer sprak over het ontbreken van een financieel vijfjarenplan, een budgettaire nota, begrotingsregels en plafonds voor primaire uitgaven.

Maar wat is er sinds de jaarrede van 1 oktober 2025 gebeurd?
De lat lag te laag en moet omhoog met betere plannen, programma’s en projecten. Één jaar Simons-Suriname is geen gum om het verleden uit te wissen. We houden onze adem in. Er zijn meerdere vraagtekens, mede door de uiteenzetting rond het uitstel van de Comptabiliteitswet. Simons is tot nu toe geen bestuurder of manager gebleken. Simons mist vuur en vlam. Er zijn geen sproeiers op het veld, geen groen en geel, geen BEP en DOE, wel een smet en veel gedoe. Van straat tot strategie: Simons maakt het verschil niet. Simons kan de kluts niet kwijt zijn, want zij heeft geen kluts.

Moeder van staatsfinanciën
Simons moet meer “ecofin-moederschap” tonen. Zij moet uitvoeren, implementeren, institutionaliseren, effectueren, ecofin-teams versterken, spaar- en stabiliteitsfondsen inrichten, anti-corruptiebeleid verder aanpakken en vooral de Comptabiliteitswet niet uitstellen.

Conclusie
Suriname heeft zes coalitiepartijen, diverse financiële en economische instituten en honderden ecofin-kaderleden. Toch is het “kanon Simons” nog niet afgegaan. “Er is één jaar ecofin-stilstand. De ‘Simons-vijand’ heet onmacht.” Dit is geen “vilein verwijt”, maar de uitkomst van 50 jaar staatkundige onafhankelijkheid en 160 jaar volksvertegenwoordiging. Het ontbreekt nog steeds aan een Medium-Term Fiscal Report en een meerjarig financieel kader, terwijl deskundig ecofin-kader juist wordt weggestuurd of ontheven.

Advies
De regering wordt geadviseerd om fors aan de slag te gaan met fiscale en financiële experts, eventueel met een reshuffling, en indien nodig het IMF officieel terug te halen. Het slotadvies voor het tweede jaar van de regering luidt:
- Kenki you srefi 
- Kenki you manieri
- Kenki you stijl”
- En mek wan Simons-strategie…

De combinatie van begrotingsfouten, financiële risico’s en het ontbreken van een financieel vijfjarenplan tot één conclusie: “1 jaar Simons is een slecht huwelijksseizoen.”

Robby Makka
Fiscaal-financieel analist