Laat Paramaribo weer opbloeien – vernieuwing en nostalgie

Ik ben verweven met de historische binnenstad van Paramaribo; het zit diep. Daar ben ik gevormd. Mijn moeder kwam van de Watermolenstraat en mijn vader van de Grote Combéweg, hemelsbreed nog geen vijftienhonderd meter van elkaar. Als kinderen liepen wij langs monumentale panden, over bakstenen bordessen en langs de marinetrap. De tijd lazen we af aan de torenklok van het oude Ministerie van Financiën in de verte. De stad is een deel van mijn identiteit.

De huizen van mijn beide grootouders zijn verdwenen. Het pand aan de Grote Combéweg maakte plaats voor een markt; het pand aan de Watermolenstraat verdween in 2007 in een weekend – ondanks dat het op de Unesco werelderfgoedlijst stond. Wat resteert is leegte, als een geamputeerd stukje van de oude stad.

De binnenstad raakte geleidelijk in verval. Leegstand, verkrotting en panden die worden gekoloniseerd door zwervers en verslaafden. Regelmatig brandt er iets af. Na zonsondergang is de stad stil en bijna spookachtig; Domineestraat is een doodse straat, waar je liever snel doorheen rijdt dan loopt. Met de komst van een vernieuwd hotel en een trendy café-restaurant is er recentelijk weer wat levendigheid teruggekeerd.

Het stadscentrum werd in 2002 van de ondergang gered toen het door Unesco werd erkend als Werelderfgoed. Sindsdien is er meer bescherming en zijn karakteristieke houten gebouwen gerestaureerd met geld van buitenlandse instellingen. Maar het blijft behelpen. Het centrum kwakkelt voort en wacht op nieuw leven.

Onlangs was ik in Panama-City, bekend dankzij het Panamakanaal. Ik stond te staren naar de enorme containerschepen bij het kanaal en de werking van de sluizen. Maar het echte verhaal zat in Casco Viejo (sinds 1673), de oude stad binnen Panama-City. 

Dertig jaar geleden was Casco Viejo een vervallen en onveilige wijk. In 1997 kreeg ook deze wijk een plek op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Wat volgde was grootschalige restauratie van koloniale gebouwen. Overheid en vastgoedinvesteerders transformeerden vervallen gebouwen tot boetiekhotels, restaurants, chique cafés en woningen voor welgestelden. De wijk werd mooier, veiliger - en duurder. De zwervers, verslaafden en bendes verdwenen uit beeld.

Onze gids, ooit bendelid, was ook product van deze verandering. Via een overheidsprogramma liet hij zijn oude manieren achter zich en leerde nieuwe vaardigheden als gids. Tijdens de tour kwam hij oude bekenden tegen. Ze woonden vroeger allemaal in de vervallen huisjes en kraakpanden in deze buurt. Nu wonen ze elders en bezoeken hun oude wijk als toeristen. Ze genoten zichtbaar van de sfeer. De oude stad stroomt dagelijks vol met duizenden toeristen die genieten van de Spaans-koloniale, Franse en Caribische architectuur en de met planten bedekte balkons.

Casco Viejo is een schoolvoorbeeld van gentrificatie: een vervallen stad wordt opgeknapt en aantrekkelijk voor welgestelden en toeristen. Het voordeel is behoud van erfgoed, veiligheid, economische groei en nostalgie. Het nadeel is verdringing van arme bewoners. Een deel kreeg sociale huisvesting in andere wijken, anderen werden door politie of via gerechtelijke procedures verwijderd.

Wat heeft dit met Paramaribo te maken? De gentrificatie van de binnenstad van Paramaribo kan worden aangepakt met dezelfde energie waarmee de stad in 1667 als centrum werd opgezet. De overheid heeft onvoldoende kennis en kunde om dit alleen te doen. Buitenlandse instellingen en private investeerders zijn de motor achter stadsvernieuwing. De overheid moet samen met hen investeren in restauratie en nieuwe functies: boetiekhotels, trendy horeca, art gallery’s en andere voorzieningen gericht op hogere-inkomensgroepen. Het is de taak van de overheid om te zorgen voor strenge regels om het historisch karakter van de stad en de veiligheid te waarborgen.

Onlangs pleitte de onderminister van Sociale Zaken, na alweer een grote brand, voor meer sociale huisvesting in de binnenstad. Sociale woningbouw is belangrijk, maar hoeft niet per se in het meest kwetsbare en kostbare erfgoedgebied plaats te vinden. Zou het niet beter zijn om te investeren in kwalitatief goede appartementen en voorzieningen om bewoners uit de middenklasse en hogere-inkomensgroepen aan te trekken? De oude binnenstad moet geld genereren om zichzelf in stand te houden. Sociale woningbouw kan prima elders worden gerealiseerd, zeker met de toekomstige inkomsten uit olie en toerisme.

Gelukkig is Paramaribo nog geen stad die naar een partijpoliticus is vernoemd. Dat zou ego-gentrificatie, dus gentrificatie van de verkeerde soort zijn.