Een man tankt benzine bij een Exxon-station terwijl de olie- en gasprijzen stijgen te midden van het conflict tussen de VS en Israël met Iran, in Washington D.C., Verenigde Staten. (Foto: Reuters)
Wat aanvankelijk nog als een ver-van-mijn-bed-show werd beschouwd, wordt onder olie-analisten steeds realistischer: de prijs van een vat ruwe olie kan mogelijk stijgen tot $150, en zelfs tot $200. De belangrijkste oorzaak is de aanhoudende sluiting van de Straat van Hormuz, een vitale doorvoerroute waar ongeveer 20 procent van de mondiale olieproductie doorheen gaat.

Sinds het begin van het conflict in het Midden-Oosten eind februari zijn de prijzen al explosief gestegen. Brent-olie, de wereldwijde benchmark, bereikte begin maart bijna $120 per vat en bleef sindsdien boven de $100. De aanval op Iran’s South Pars-gasveld en de daaropvolgende Iraanse vergeldingsaanvallen op energie-installaties in Qatar, Saudi-Arabië en de VAE zorgden voor verdere prijsstijgingen.

Sluiting Straat van Hormuz als spil van de crisis
De mate en duur van de sluiting van de Straat van Hormuz bepalen in sterke mate hoe hoog de olieprijs kan oplopen. De route is cruciaal omdat een groot deel van de wereldwijde olie- en LNG-export hierlangs gaat. Sinds Iran begin maart de doorgang effectief blokkeerde en zelfs dreigde schepen aan te vallen, is het wereldwijde aanbod fors onder druk komen te staan. Slechts een handjevol schepen met vlaggen van landen als India, Pakistan, Turkije en China mocht passeren.

Hoewel landen gezamenlijk hebben toegezegd 400 miljoen vaten uit strategische reserves vrij te geven, is dit onvoldoende om het tekort van naar schatting 10 miljoen vaten per dag te compenseren. Dit zorgt voor een stevige ondergrondse spanning in de energiemarkt.

De $150 en $200 drempels
Diverse marktanalisten, waaronder van Wood Mackenzie en Vanda Insights, zien een scenario waarin Brent-olie snel $150 kan bereiken en prijzen van $200 per vat niet langer als onrealistisch worden beschouwd. De Iraanse regering zelf waarschuwde recent voor een prijs van $200, wat de ernst van de situatie weerspiegelt.

Historisch gezien was het hoogste niveau van Brent-olie $147,50 tijdens de financiële crisis van 2008. Inflatiecorrectie maakt dat dit in huidige termen neerkomt op zo’n $224. Daarmee zou een prijs van $200 een bijna recordhoogte betekenen, met verstrekkende gevolgen.

Een prijs van $200 per vat zou een zware rem zetten op de wereldeconomie, waarschuwen experts. Hogere brandstofkosten leiden tot hogere inflatie, lagere groei en mogelijk tekorten aan essentiële materialen zoals kunstmest en kunststoffen. Dit kan effecten op werkgelegenheid en consumptie hebben, vooral in economisch kwetsbare landen.

Volgens het Internationaal Monetair Fonds zou elke stijging van 10 procent in olieprijzen, die een jaar aanhoudt, kunnen leiden tot een stijging van de wereldwijde inflatie met 0,4 procent en een krimp van de economische groei met 0,15 procent.

Tegengestelde krachten: aanbod versus vraagvernietiging
Tegelijk wijzen sommige analisten op factoren die de prijsstijging kunnen temperen. Productielanden zoals de VS, Canada, Brazilië en Argentinië hebben hun output verhoogd, terwijl alternatieve transportlijnen – bijvoorbeeld de East-West pijplijn van Saudi-Arabië – extra capaciteit bieden.

Bovendien zorgt het fenomeen “demand destruction” ervoor dat consumenten en bedrijven hun vraag verminderen zodra prijzen een bepaald niveau overschrijden. Hoewel olie minder elastisch is dan veel andere goederen, zal de vraag uiteindelijk zakken als brandstof en energie te duur worden.

Hoe hoog de prijs uiteindelijk stijgt, zal afhangen van de dynamiek tussen kopers die bereid zijn hogere prijzen te betalen om aan hun behoeften te voldoen, en degenen die de markt verlaten door te hoge kosten. Deze balans is momenteel onzeker en maakt de markt volatiel.