In de geest van Gandhi en Mandela

Er zijn momenten in de geschiedenis waarop een samenleving niet zwijgend kan toekijken.
Momenten waarop het recht niet mag buigen voor macht en waarop de waardigheid van ieder mens — ongeacht afkomst, kleur of rang — moet worden verdedigd. De gebeurtenissen in Pikin Saron behoren tot die momenten.

Twee mensen, Martinus Wolfjager en Ivanildo Dijksteel, zijn van korte afstand doodgeschoten terwijl zij op de grond lagen. Het land weet dit. De gemeenschap voelt dit. De waarheid spreekt uit de reconstructies en uit de wonden die achterblijven, zichtbaar én onzichtbaar.
En toch wordt er voorzichtig gedaan alsof dit een technisch dossier is, alsof de kern van deze tragedie niet de waarde van een mensenleven is, maar de reputatie van een team agenten.

Laat ons helder zijn: wanneer burgers sterven door geweld van de staat, dan is het morele en juridische imperatief slechts één: waarheid, verantwoordelijkheid en proportionele rechtspraak. Wie dit probeert te minimaliseren, miskent niet alleen de slachtoffers, maar ook de rechtsstaat zelf.

Over instructies en geheimhouding
Het beroep op geheime instructies van de procureur-generaal is geen schild dat boven het leven van burgers mag worden gehouden.
Gandhi leerde ons dat gezag nooit vanzelfsprekend is — het wordt slechts legitiem wanneer het transparant handelt en wanneer het verantwoording durft af te leggen aan het volk dat het dient.

Als er instructies zijn gegeven die geweld op korte afstand tegen liggende burgers rechtvaardigen, laat ze dan op tafel komen.
En als zulke instructies niet bestaan, dan moet men ophouden ze als mistgordijn te gebruiken.

Over de handgranaat
Het beeld van een man die met een handgranaat op de grond ligt, wordt nu gebruikt om dodelijk geweld te rationaliseren. Maar zelfs als er gevaar was — en dat moet onafhankelijk en integer worden vastgesteld — dan nog blijft de vraag staan: waren de maatregelen proportioneel? Waren ze gericht op neutraliseren of op vernietigen?

Mandela zei ooit: “Een verschuldigde verantwoordelijkheid aan de waarheid is de eerste stap naar gerechtigheid.” Waar die verantwoordelijkheid ontbreekt, ontstaat straffeloosheid.

Over het uitblijven van medische hulp
Geen enkele instructie van welke procureur-generaal dan ook mag ooit boven de elementaire plicht staan om een gewond mens medische hulp te bieden. Dat dit niet gebeurde, is geen detail. Het is een ethisch falen — en mogelijk ook een juridisch falen.

Over inheemse burgers en gelijke rechten
De pijn van Pikin Saron staat niet op zichzelf. Het raakt aan een dieper onrecht: een bevolking die al generaties lang zonder erkende grondenrechten leeft, die systematisch wordt gemarginaliseerd en bij conflicten keer op keer ziet dat haar levens minder zwaar lijken te wegen. Dit moet worden benoemd. Want zwijgen is instemmen.

Gandhi verzette zich tegen de classificatie van mensen in hogere en lagere rangen.
Mandela vocht tegen een systeem dat sommige levens minder beschermde dan andere.
In diezelfde geest moeten wij dit onrecht erkennen en rechtzetten.

Oproep
Dit is geen roep om vergelding.
Het is een roep om rechtvaardigheid.

Niet om strenger te straffen dan nodig is — maar om eerlijk, proportioneel en transparant te zijn.
Niet om agenten te demoniseren — maar om verantwoordelijkheid te benoemen waar die ligt.

De rechtsstaat is geen wapen dat men gericht houdt op de zwakken.
Het is een schild dat elke burger beschermt — en vooral hen die historisch het minst beschermd werden.

Laat het daarom gezegd zijn, helder en kalm, in de traditie van de grootsten van de geweldloze strijd:
● Er kan geen vrede bestaan waar waarheid wordt verstopt.
● Er kan geen vertrouwen bestaan waar onschuldige doden worden weggewuifd.
● Er kan geen rechtsstaat bestaan zonder recht.

De volgende zitting is niet slechts een juridische procedure —  het is een kans om te tonen dat Suriname het leven van al zijn kinderen gelijk acht.

Jef Crab
Mondiaal humanist/ethisch-ecoloog
jefcrab57@yahoo.com