Een tanker in de straat van Hormuz. (Foto: Reuters)
De recente heropleving van de vijandelijkheden tussen de Verenigde Staten (VS) en Iran dreigt het wereldwijde energieherstel te vertragen, waarschuwt het Internationaal Energieagentschap (IEA). Hoewel een tijdelijke stilte in het conflict ruimte lijkt te bieden voor diplomatieke inspanningen, waarschuwen bronnen dat het Amerikaanse leger paraat blijft om de aanvallen te hervatten, waardoor het vooruitzicht op een snelle stabilisatie onzeker blijft.

Volgens het IEA, dat vrijdag zijn maandelijkse olierapport publiceerde, staat de wereldwijde olievraag dit jaar op een daling – voor het eerst sinds 2020 – door de aanhoudende verstoringen in productie en export vanuit het Midden-Oosten. Een herstel leek ingezet na het memorandum van overeenstemming tussen de VS en Iran vorige maand, maar de recente escalatie bedreigt deze positieve trend.

De nieuwste gevechtsronde werd ontketend door uiteenlopende interpretaties van afspraken rondom de Straat van Hormuz, een cruciale doorvoerroute voor ongeveer een vijfde van ’s werelds olie- en vloeibaar aardgasexporten. Sinds het conflict in april uitbrak met Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran, is de doorgang effectief stil komen te liggen, wat leidde tot een vermindering van maar liefst 14 miljoen vaten ruwe olie per dag. Dit tekort heeft de brandstofprijzen opgedreven en druk gezet op de wereldeconomie.

Ondanks de heropening van de Straat van Hormuz na het akkoord, bleef de olievoorziening in juni nog altijd 9,4 miljoen vaten per dag achter bij het niveau van voor de oorlog. Het IEA voorspelde eerder dat, mits de doorgang normaal blijft functioneren, er in 2027 een overschot van 4,62 miljoen vaten per dag zou ontstaan, tegenover een tekort van 860.000 vaten dit jaar. Met de hernieuwde gevechten ligt die prognose nu opnieuw onder druk.

De olieprijzen bleven ondanks de spanningen relatief stabiel, met Brent-olie die rond de 76 dollar per vat noteerde, zij het met een stijging van meer dan 4 dollar ten opzichte van de week ervoor. Analisten wijzen op het vertrouwen van de markt dat de situatie zich zal stabiliseren, al wijzen krappe voorraden op mogelijke prijsstijgingen in de komende weken.

Achter de schermen lijkt er een diplomatieke poging gaande om het staakt-het-vuren te herstellen. Volgens Amerikaanse bronnen, geciteerd door CNN, zijn de recente pauzes in de Amerikaanse aanvallen bedoeld om ruimte te geven aan onderhandelingen, terwijl de militaire paraatheid voor nieuwe acties intact blijft. Een Amerikaanse functionaris bevestigde eerder tegenover Al Jazeera dat Washington zich inzet voor gesprekken met Teheran, die gericht zijn op een duurzame vredesregeling.

Regionale spelers als Pakistan en Qatar spelen een bemiddelende rol. Bronnen melden gesprekken tussen de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken en hoge Pakistaanse militaire functionarissen om de dialoog te bevorderen. Ook zouden Qatarese onderhandelaars in Teheran aanwezig zijn om de spanningen te de-escaleren en de implementatie van het akkoord te bespreken.

Tegelijkertijd roepen olieproducerende landen in de regio op tot terughoudendheid. Egypte en Golfstaten voeren gesprekken om verdere escalatie te voorkomen, terwijl de Golfstaten en de Golfcoöperatie de VS en Iran aansporen om de diplomatieke vorderingen te behouden.

De Verenigde Naties uiten hun bezorgdheid over de risico’s van een bredere oorlog, die catastrofale gevolgen zou hebben voor de regio en de wereldeconomie.

Het IEA benadrukt dat zijn optimistische vooruitzicht voor de balans tussen vraag en aanbod in de oliemarkt afhankelijk blijft van het vasthouden van het staakt-het-vuren en het geleidelijk heropenen van de Straat van Hormuz. Mocht dit niet lukken, dan dreigt de mondiale energiemarkt opnieuw uit balans te raken, met mogelijk ernstige gevolgen voor de wereldwijde economie.