Puin en beschadigde voertuigen op de plek van een Israëlische aanval op een appartementencomplex in het centrum van Beiroet, Libanon. (Foto: Reuters)
Iran heeft de wereld gewaarschuwd zich voor te bereiden op een olieprijs van $200 per vat, terwijl het zijn strijdkrachten inzet tegen handelsvaartuigen in de Golf. De escalatie komt op een moment dat het Internationale Energieagentschap (IEA) een grootschalige vrijgave van strategische olievoorraden aanbeveelt om een van de ernstigste olieschokken sinds de jaren 70 te temperen.

De oorlog, die bijna twee weken geleden begon met gezamenlijke luchtaanvallen van de VS en Israël, heeft inmiddels ongeveer 2.000 dodelijke slachtoffers geëist, voornamelijk Iraniërs en Libanezen. Het conflict heeft zich uitgebreid naar Libanon en zorgt voor chaos op de wereldwijde energiemarkten en in het transport.

Ondanks wat het Pentagon omschrijft als de felste luchtbombardementen sinds het begin van de oorlog, reageerde Iran op woensdag met aanvallen op Israël en doelen in het Midden-Oosten, waarmee het aantoont dat het nog steeds kan terugslaan. Drie schepen werden getroffen in de Golf, nadat de Iraanse Revolutionaire Garde verklaarde dat zij vuurden op schepen die hun bevelen negeerden.

Israëls minister van Defensie Israel Katz stelde dat de militaire operatie "zonder tijdslimiet zal doorgaan totdat alle doelen zijn bereikt." President Trump suggereerde echter dat de campagne niet lang zal duren en zei tegen Axios dat er "praktisch niets meer te raken valt" in Iran. Hij voegde toe: "Elke keer dat ik wil dat het stopt, stopt het."

Ondertussen waarschuwde de FBI voor mogelijke aanvallen met Iraanse drones op de westkust van de VS, hoewel Trump niet bezorgd was over aanvallen op Amerikaans grondgebied. Amerikaanse troepen hebben volgens Trump 28 Iraanse mijnenleggers uitgeschakeld. Hij verwacht dat de olieprijzen daardoor zullen dalen.

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken waarschuwde bovendien dat Iran en aanverwante milities mogelijk Amerikaanse olie- en energie-infrastructuur in Irak willen aanvallen. Milities hebben in het verleden Amerikaanse hotels in Irak, inclusief de Koerdische regio, als doelwit gehad.

De doelstellingen van de VS en Israël zijn om Iran’s vermogen tot regionale machtsprojectie en zijn nucleaire programma te beëindigen. De olieprijzen, die eerder deze week nog bijna $120 per vat bereikten, daalden naar ongeveer $90 maar stegen woensdag opnieuw met bijna 5% door nieuwe spanningen. De belangrijkste aandelenindexen in Wall Street gingen omlaag.

Hoewel beleggers eerst hoopten op een snelle afloop van het conflict, wijzen recente aanvallen op havens en steden in Golfstaten en Israël op een voortzetting van de strijd. Turkije en Europese landen roepen inmiddels op tot een eind aan de gevechten.

Een Israëlische militair zei dat zij nog een uitgebreide lijst doelwitten in Iran hebben, waaronder ballistische raket- en nucleaire faciliteiten. De Straat van Hormuz, een vitale olie-exportroute die nu geblokkeerd is, is nog steeds onveilig voor scheepvaart. Iran heeft naar verluidt ongeveer twaalf mijnen geplaatst in de doorgang, waardoor de blokkade wordt versterkt.

Iran waarschuwde dat bij aanvallen op havens met marinefaciliteiten ook economische en handelscentra in de regio legitieme doelen zijn. Met brandstofprijzen die al stijgen en de Amerikaanse Republikeinse partij die slecht scoort in de peilingen voor de tussentijdse verkiezingen in november, wordt olieprijsontwikkeling een steeds belangrijkere factor in het conflict.

De IEA adviseert een vrijgave van 400 miljoen vaten uit strategische reserves – de grootste interventie ooit – om de prijzen te stabiliseren. Washington steunt dit plan. Amerikaanse oliemaatschappijen kondigen komende tijd een productieverhoging aan als reactie op de prijssignalen.

Iran kondigde intussen aan dat het een langdurige economische schok wil afdwingen. Militaire woordvoerder Ebrahim Zolfaqari waarschuwde dat olie $200 per vat kan bereiken door de door de VS veroorzaakte regionale onrust. Hij meldde ook dat Iran zal reageren op aanvallen op banken die zaken doen met de VS of Israël, en riep mensen in het Midden-Oosten op om 1.000 meter afstand te houden van banken.

Energieprijzen schommelen sterk na aanval op Iran
(procentuele prijsverandering sinds begin dit jaar)

Op zee werd een bulkcarrier onder Thaise vlag in brand gestoken, waarbij bemanningsleden geëvacueerd moesten worden en drie mensen vermist worden. Twee andere schepen, een Japanse containerchip en een bulkcarrier uit de Marshalleilanden, liepen ook schade op. Hiermee staat het totaal aantal getroffen koopvaardijschepen sinds het begin van de oorlog op veertien.

In Iran vonden massale begrafenisstoeten plaats voor gesneuvelde commandanten, waaronder Opperste leider Ayatollah Ali Khamenei. Zijn zoon en opvolger Mojtaba, die naar verluidt licht gewond raakte bij de eerste luchtaanvallen, is sindsdien niet in het openbaar verschenen.

In Teheran zijn bewoners gewend geraakt ten gevolge van nachtelijke bombardementen en zwarte regen veroorzaakt door olierook. “Er waren bommen afgelopen nacht, maar ik was niet bang zoals voorheen. Het leven gaat door,” zei een inwoner.

Ondanks de oproepen van Trump aan Iraniërs om in opstand te komen, heeft het regime tot nu toe standgehouden. De Iraanse politiechef waarschuwde dat demonstranten als vijanden zullen worden behandeld en dat de veiligheidstroepen altijd paraat zijn.

Israëlische functionarissen accepteren nu in het geheim dat het Iraanse regime de oorlog kan overleven. Ook zijn er geen signalen dat Washington de campagne spoedig zal beëindigen. Tegelijkertijd zegt de Koerdische oppositieleider Abdullah Mohtadi dat tienduizenden jonge Iraniërs gereed zijn om in opstand te komen, mits zij steun van de VS krijgen.