China breidt invloed in Bangladesh uit terwijl relatie met India verslechtert

China versterkt zijn positie in Bangladesh, vooral na de val van de pro-India leider Sheikh Hasina in 2024. Naar verwachting zal deze invloed na de verkiezingen van 12 februari verder toenemen, hoewel politici en analisten benadrukken dat India als grote buur nooit volledig buitenspel kan worden gezet.

De twee grootste partijen die strijden om de macht in Bangladesh, de Bangladesh Nationalist Party (BNP) en de islamitische Jamaat-e-Islami, hebben historisch gezien koelere betrekkingen met India dan de Awami League van Hasina tijdens haar 15-jarige onafgebroken bewind. Hasina’s partij is inmiddels verboden en zij verblijft in zelfgekozen ballingschap in New Delhi.

China heeft zijn investeringen en diplomatieke aanwezigheid in Dhaka opgevoerd, recentelijk met het ondertekenen van een defensieovereenkomst voor de bouw van een dronefabriek nabij de grens met India. De Chinese ambassadeur Yao Wen onderhoudt intensief contact met politici, officials en journalisten in Bangladesh en bespreekt infrastructuurprojecten ter waarde van miljarden dollars.

Volgens Humaiun Kobir, adviseur van de belangrijkste premierkandidaat Tarique Rahman van de BNP, zien veel Bangladeshi India als medeplichtig aan de vermeende misdaden van Hasina. Rahman benadrukt echter dat hij vriendschappelijke betrekkingen met alle landen nastreeft, maar dat de belangen van Bangladesh voorop moeten staan.

De betrekkingen tussen Dhaka en Delhi verslechterden recent, onder meer door een incident in het cricket waarbij een bekende Bangladeshi speler uit de Indiase Premier League werd gezet na druk van hindoeïstische groepen. Als reactie verbood Bangladesh de uitzending van de competitie en vroeg om het verplaatsen van hun wedstrijden tijdens het wereldkampioenschap cricket van India naar Sri Lanka, een verzoek dat door de internationale cricketbond werd afgewezen.

Beide landen hebben visa voor elkaars burgers beperkt en officiële ontmoetingen zijn zeldzaam geworden sinds het vertrek van Hasina. Wel bezocht de Indiase minister van Buitenlandse Zaken S. Jaishankar in december de BNP-leider Rahman in Dhaka om zijn medeleven te betuigen bij het overlijden van Rahmans moeder, de voormalige premier Khaleda Zia.

De interim-regering van Bangladesh heeft India meerdere keren gevraagd Hasina uit te leveren, vooral nadat zij vorig jaar door een rechtbank ter dood werd veroordeeld wegens het bevel geven tot een bloedige neerslaan van een opstand. Een VN-rapport schatte dat daarbij 1.400 mensen omkwamen, een aantijging die Hasina ontkent.

China is al meer dan tien jaar de grootste handelspartner van Bangladesh, met een jaarlijkse handel van circa 18 miljard dollar. Chinese bedrijven hebben sinds het vertrek van Hasina honderden miljoenen geïnvesteerd, terwijl de expansie van Indiase bedrijven, zoals de Adani Group, is stilgevallen.

Experts zien China’s groeiende invloed als een gevolg van de verslechterde relatie tussen India en Bangladesh en het afnemende Amerikaanse engagement in de regio. China profileert zich als een betrouwbare economische partner, zonder zich te mengen in de controverses rond de minderheden in Bangladesh die de relatie met India belasten.

Toch betekent de toenemende samenwerking met China niet dat Bangladesh India afwijst. “Bangladesh heeft zowel China als India nodig,” zegt Lailufar Yasmin van de Universiteit van Dhaka. “Wie er ook wint, het zal onverstandig zijn India volledig te negeren.” Bangladesh is omringd door India en is van het land afhankelijk voor handel, transit en veiligheid.

Hoewel India Bangladesh hielp bij het winnen van onafhankelijkheid in 1971, blijven er spanningen rond waterverdeling, grensincidenten en het politieke beleid van Hasina. Jongerenpartijen als de National Citizen Party voeren een harde lijn tegen India en zien het als een grote uitdaging voor de toekomst van de betrekkingen.