De uitspraak Wie met honden slaapt, staat met vlooien op wordt vaak toegeschreven aan de Amerikaanse essayist en filosoof Ralph Waldo Emerson. In Surinaamse termen zou het luiden: Wie de reiger met de slang laat dansen, moet niet klagen over gif. De kracht ervan schuilt in de eenvoud: wie zich inlaat met dubieuze krachten, kan niet verwachten ongeschonden te blijven. In de politiek is dat een harde, maar noodzakelijke waarschuwing. Wie bondgenootschappen sluit met onzuivere belangen, moreel twijfelachtige figuren of corrupte structuren, betaalt vroeg of laat de prijs. Niet alleen in reputatie, maar ook in vertrouwen, legitimiteit en bestuurlijke zuiverheid.

Deze metafoor is bijzonder actueel in een tijd waarin politiek steeds vaker draait om machtsbehoud, opportunisme en het sluiten van fragiele allianties. Te vaak worden principes ingeruild voor pragmatisme, terwijl dat pragmatisme uiteindelijk uitmondt in moreel verval. Politieke leiders die zich omringen met onbetrouwbare netwerken, financiële schaduwkrachten of polariserende en parasiterende groepen lopen het risico zelf meegezogen te worden in die dynamiek. Wat begint als strategisch voordeel, eindigt dikwijls in besmetting van het politieke huis.

Als het moeras regeert, verzuipt de rechtsstaat
Met "met honden slapen" wordt niet alleen bedoeld dat men samenwerkt met expliciet corrupte of onethische actoren. Het kan ook gaan om het normaliseren van ondemocratisch gedrag, het tolereren van vriendjespolitiek, het accepteren van verborgen agenda's of het dulden van krachten die haat, verdeeldheid en wantrouwen verspreiden. In de praktijk blijkt vaak dat politieke bestuurders zich aanpassen aan de logica van het systeem waarmee zij denken te kunnen samenwerken, in plaats van dat systeem te hervormen. Zo verdwijnt geleidelijk het morele kompas.

De gevolgen daarvan zijn diepgaand. Wanneer politieke partijen en leiders zich te gemakkelijk verbinden aan twijfelachtige krachten, tast dat niet alleen hun eigen geloofwaardigheid aan, maar ook die van de democratie als geheel. Burgers zien dat beloften worden verruild voor deals, dat beginselen buigen voor macht en dat integriteit ondergeschikt raakt aan kortetermijnwinst. Het resultaat is groeiend wantrouwen tegenover instituties, afnemend vertrouwen in het bestuur en een toenemende afstand tussen burger en politiek. Want wie met kaaimannen slaapt, wordt wakker in het moeras.

In zo'n klimaat ontstaat een gevaarlijke vicieuze cirkel. Wantrouwen voedt apathie. Apathie maakt ruimte voor populisme. Populisme vergroot de verleiding om nog meer met dubieuze bondgenoten in zee te gaan. Zo verzwakt de democratische cultuur stap voor stap. Niet zelden wordt de burger uiteindelijk geconfronteerd met een politiek die meer lijkt op onderlinge machtsverdeling dan op publieke dienstbaarheid. Wie de samenleving bestuurt, hoort echter geen handelaar in invloed te zijn, maar een hoeder van recht, transparantie en het algemeen belang. Wanneer de slang in het nest ligt, is geen recht meer veilig.

Daarom is deze uitspraak meer dan een moralistische spreuk. Zij is een politieke toetssteen. Zij dwingt ons te vragen: met wie slapen onze leiders? Welke belangen worden gediend? Welke prijs wordt betaald voor politieke coalities, benoemingen, deals en stilzwijgen? In een gezonde democratie moeten zulke vragen niet als lastig, maar als noodzakelijk worden beschouwd.

De verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij politici. Ook wij als burgers dragen verantwoordelijkheid. Een samenleving die onzuivere praktijken tolereert, maakt zelf de voedingsbodem voor moreel verval sterker. Democratie vraagt daarom om waakzaamheid, burgermoed en principiële betrokkenheid. Burgers moeten hun leiders aanspreken wanneer zij de grens tussen bestuur en belangenverstrengeling laten vervagen. Wie zwijgt, legitimeert. Wie eist, beschermt.

Tegelijk moet het publieke debat terug naar de kern: integriteit, waarheid, verantwoordelijkheid en rechtvaardigheid. Politiek kan alleen duurzaam zijn wanneer zij niet rust op verdachte allianties, maar op vertrouwen in regels, waarden en een gedeelde morele standaard. Dat vraagt leiderschap dat niet alleen handig, maar vooral zuiver is. Niet alleen tactisch, maar ook ethisch.

De waarschuwing van Emerson is daarom geen reliek uit een ver verleden. Zij is een dringende oproep voor deze tijd. Wie met honden slaapt, staat met vlooien op. In politieke zin betekent dat: wie zich laat inlijven door onzuivere krachten, verliest uiteindelijk zijn eigen zuiverheid. Voor Suriname, en voor elke democratie, is dat een les die niet genegeerd mag worden.

Colvin Overdiep
Autonoom denker/criminoloog