De Verenigde Staten zal zich opnieuw terugtrekken uit Unesco, de culturele en educatieve organisatie van de Verenigde Naties. Dat heeft de regering-Trump dinsdag bekendgemaakt. De stap is een herhaling van een eerdere beslissing uit Trumps eerste ambtstermijn, die in 2023 door president Joe Biden werd teruggedraaid. De terugtrekking gaat in tegen het einde van volgend jaar.

Unesco, opgericht na de Tweede Wereldoorlog met als doel vrede te bevorderen via internationale samenwerking op het gebied van onderwijs, wetenschap en cultuur, krijgt volgens de regering-Trump te veel steun voor "woke en verdeelzaaiende" thema’s. De stap past binnen Trumps bredere "America First"-beleid, dat kritisch staat tegenover multilaterale instellingen zoals de VN, de Wereldhandelsorganisatie en de NAVO.

Volgens het Witte Huis steunt Unesco culturele en sociale standpunten "die volledig haaks staan op het gezond verstand en de waarden waarvoor Amerikanen hebben gekozen." Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken bekritiseerde daarnaast de toelating van de Palestijnen als volwaardig lid in 2011, wat volgens Washington strijdig is met het Amerikaans beleid en heeft bijgedragen aan "anti-Israëlische retoriek."

Unesco-directeur Audrey Azoulay reageerde teleurgesteld, maar niet verrast: "De situatie is de afgelopen jaren sterk veranderd. Politieke spanningen zijn afgenomen en UNESCO is vandaag een zeldzaam platform geworden voor concreet en op samenwerking gericht multilateraal overleg." Ze benadrukte dat Unesco een sleutelrol speelt in Holocausteducatie en in de strijd tegen antisemitisme.

Reacties uit Israël en Frankrijk
De Israëlische regering verwelkomde het Amerikaanse besluit. VN-ambassadeur Danny Danon noemde UNESCO "consistent bevooroordeeld tegen Israël," terwijl minister van Buitenlandse Zaken Gideon Sa’ar op X sprak van "morele steun en leiderschap" vanuit Washington.

De Franse president Emmanuel Macron liet weten "onvoorwaardelijke steun" te blijven geven aan Unesco, dat volgens hem "een universele beschermer van werelderfgoed" is. Frankrijk, waar Unesco is gevestigd, zegt zich niet te laten afschrikken door het Amerikaanse vertrek.

Beperkte impact op werking Unesco
Unesco-functionarissen gaven aan dat de impact van het vertrek beperkt zal zijn. De Verenigde Staten droeg ongeveer 8% bij aan het jaarlijkse budget van de organisatie. Sinds eerdere Amerikaanse terugtrekkingen is Unesco begonnen met het diversifiëren van zijn financiering.

Sommige Amerikaanse senatoren uitten zorgen. Democraat Jeanne Shaheen noemde het besluit "kortzichtig en een overwinning voor China," dat na de Amerikaanse terugtrekking in 2017 de grootste geldschieter van Unesco werd.

Voorgeschiedenis van spanningen
De relatie tussen Washington en Unesco kent een woelige geschiedenis. De VS was medeoprichter in 1945, maar trok zich in 1984 voor het eerst terug wegens vermeend wanbeheer en anti-Amerikaanse vooringenomenheid. In 2003 keerde ze terug onder president George W. Bush. In 2011 staakte president Obama de financiering na de Palestijnse toetreding, en in 2017 volgde opnieuw een formele terugtrekking onder Trump. Die werd in 2023 weer ongedaan gemaakt door Biden.

Unesco is onder meer bekend vanwege de aanwijzing van Werelderfgoedlocaties. Op de lijst staan 26 Amerikaanse locaties, waaronder het Vrijheidsbeeld en de Grand Canyon.