De populariteit van presidentskandidaat Javier Milei heeft de toegang tot abortus tot een prominente kwestie gemaakt in de race. (Foto: Reuters)
De Argentijnse peronistische coalitie heeft buiten alle verwachtingen zondag de leidende rol genomen in de algemene verkiezingen van het land. De weg is  geëffend voor een gepolariseerde tweede stemming volgende maand tussen minister van Economie Sergio Massa en de liberale Javier Milei. 

Massa had 36,6% van de stemmen, vóór Milei met iets meer dan 30%, terwijl de conservatieve Patricia Bullrich achterbleef met 23,8% met bijna 98% van de stemmen geteld. Het is een resultaat dat de peilingen vóór de verkiezingen trotseerde die een liberale overwinning hadden voorspeld.

De verrassende kracht van de peronisten, ondanks het feit dat ze voor het eerst sinds 1991 een inflatie van drie cijfers zien, zorgt op 19 november voor een intrigerende tweede ronde tussen twee tegengestelde economische modellen voor het omstreden land.

Het resultaat neemt de zorgen weg over een radicale beleidsverandering in het geval van een beslissende overwinning voor Milei, die heeft voorgesteld de economie te dollariseren en de centrale bank te sluiten. Het land heeft echter nog steeds weinig antwoorden op de ergste economische crisis in twintig jaar.

Argentijnen gingen zondag massaal naar de stembus te midden van de economische problemen en de toenemende woede jegens de traditionele elite.

"Ik weet dat veel van degenen die op ons hebben gestemd degenen zijn die het meest lijden", zei Massa na de resultaten. "Ons land ervaart een complexe, moeilijke situatie, vol uitdagingen die we het hoofd moeten bieden... Ik ga ze niet in de steek laten."

Velen gaven de peronisten de schuld, maar Massa – een gematigde – had erop gewezen dat de sociale vangnetten en subsidies van de overheid van cruciaal belang waren voor veel noodlijdende Argentijnen, waaronder een recente stunt die aantoonde hoe de trein- en bustarieven scherp zouden kunnen stijgen als hij zou verliezen.

Die boodschap lijkt te zijn aangekomen.

"Peronisme is de enige ruimte die de mogelijkheid biedt dat de armsten van ons fundamentele zaken binnen handbereik hebben", zei metselaar Carlos Gutierrez (61), toen hij zondag ging stemmen.

Milei stelt ondertussen radicale stappen voor, zoals het dollariseren van de economie, en heeft kritiek geuit op de grote handelspartners China en Brazilië. Hij is ook voorstander van het terugdringen van de omvang van de overheid en is tegen abortus.

Om zondag regelrecht te winnen zou een kandidaat meer dan 45% van de stemmen nodig hebben gehad, oftewel 40% en een voorsprong van 10 punten.

Het resultaat, waarbij de zaken in evenwicht blijven en de kandidaat Bullrich uit de race is verdreven, zal de toch al wankele markten maandag waarschijnlijk de kriebels bezorgen, met weinig duidelijkheid over de route voorwaarts van het land.

"We hebben nog nooit zoveel verdeeldheid gehad", zei de 72-jarige gepensioneerde Silvia Monto toen ze zondag in Buenos Aires stemde.

'Brengt ons nog dieper in het dal'
Milei heeft beloofd de economische en politieke status quo te zullen 'ketenzagen'. Hij heeft een aantal boze kiezers met zijn allesvernietigende boodschap getrokken, omdat ze genoeg hebben van de stijgende prijzen die de salarissen overtreffen.

"Hij is de enige die de situatie in het land begrijpt en begrijpt hoe het te redden", zegt Nicolas Mercado, een 22-jarige student uit Buenos Aires.

Milei zei in een uitdagende toespraak na de uitslag dat hij volgende maand zou doorvechten om te winnen in de tweede ronde. "We worden geconfronteerd met de belangrijkste verkiezingen van de afgelopen honderd jaar", zei hij. "Als we samenwerken kunnen we winnen, als we samenwerken kunnen we ons land herstellen."

De verkiezingsautoriteiten zeiden dat de opkomst ongeveer 74% bedroeg, een stijging ten opzichte van de voorverkiezingen in augustus, maar aanzienlijk lager dan de deelname van 81% bij de laatste verkiezingen en de laagste opkomst bij de algemene verkiezingen sinds de terugkeer naar de democratie in 1983.

Wie als winnaar uit de bus komt, zal te maken krijgen met een economie die op levensonderhoud draait: de reserves van de centrale banken zijn leeg, er wordt een recessie verwacht na een grote droogte, en een programma van 44 miljard dollar met het Internationaal Monetair Fonds (IMF) wankelt.

Silvana Dezilio (37), een huisvrouw in de provincie Buenos Aires, zei dat het moeilijk was om een positief resultaat te zien, wie er ook won.

"Alle regeringen beloven dingen en laten ons uiteindelijk nog een beetje zinken. Het lijkt ongelooflijk, maar het wordt steeds erger. We lezen dat andere landen de problemen hebben overwonnen die voor ons elke dag erger worden", zei ze.