Puin van de gecrashte Boeing 737-800 vlucht PS752 van de Ukraine International Airlines. Het toestel stortte neer na het opstijgen vanaf de luchthaven Imam Khomeini in Iran, aan de rand van Teheran, Iran. (Beeld: Reuters)
Iran heeft de Amerikaanse en Franse autoriteiten om apparatuur gevraagd om informatie uit de zwarte dozen van het neergehaald Oekraïens vliegtuig te downloaden. Daarmee wakkert Teheran mogelijk de boosheid op van landen die de recorders in het buitenland willen analyseren.

Canada, van wie 57 burgers behoorden tot de 176 mensen die bij de crash zijn omgekomen, heeft gezegd dat Frankrijk de vluchtgegevens en geluidsrecorders als één van de weinige landen met de deskundigheid moet behandelen. Kiev wil dat de recorders naar Oekraïne worden gestuurd.

De in de VS gebouwde Boeing 737 van Ukraine International Airlines werd op 8 januari per ongeluk neergeschoten. Teheran, al verwikkeld in een langdurige impasse met de Verenigde Staten vanwege zijn nucleaire programma dat deze maand kort uitbarstte in oog om oog, tand om tand militaire aanvallen, heeft gemengde signalen afgegeven over de vraag of het de recorders zou overhandigen.

Een Iraanse luchtvaartfunctionaris had zaterdag gezegd dat de zwarte dozen naar Oekraïne zouden worden gestuurd, maar hij kwam een dag later daarop terug en kondigde aan dat de recorders thuis zouden worden geanalyseerd. Een verdere vertraging bij het sturen naar het buitenland zal waarschijnlijk de internationale druk op Iran vergroten, wiens leger heeft gezegd dat het het vliegtuig per ongeluk heeft neergeschoten terwijl het in hoge staat van paraatheid was in de gespannen uren nadat Iran raketten op Amerikaanse doelen in Irak had afgevuurd.

Iran, dat enkele dagen nodig had om zijn rol in het neerhalen van het vliegtuig te erkennen en als gevolg daarvan thuis straatprotesten kreeg, lanceerde zijn raketten op Amerikaanse doelen in reactie op een Amerikaanse drone-aanval die op 3 januari een Iraanse commandant doodde.


"Als de juiste benodigdheden en apparatuur worden verstrekt, kan de informatie in korte tijd worden gedownload en gereconstrueerd," zei de burgerluchtvaartorganisatie van Iran in haar tweede voorlopige rapport over de ramp die maandag laat werd vrijgegeven. Het eerste rapport werd 24 uur na het incident vrijgegeven, voordat het leger van Iran zijn rol erkende.

Een lijst van apparatuur die Iran nodig heeft is verzonden naar het Franse ongevallenbureau BEA en de Amerikaanse National Transportation Safety Board, zei de Iraanse luchtvaartorganisatie. "Tot nu toe hebben deze landen geen positief antwoord gegeven op het verzenden van de apparatuur naar Iran," zei het. Het zei dat twee grond-lucht TOR-M1 raketten minuten nadat het Oekraïense vliegtuig vertrok uit Teheran, waren gelanceerd.

'Maximale druk'
Het luchtvaartorgaan van Iran zei in zijn rapport dat het niet beschikte over apparatuur die nodig was om informatie te downloaden van het model van recorders op de driejarige Boeing 737. Iran heeft jarenlang te maken gehad met Amerikaanse sancties die zijn vermogen om moderne vliegtuigen te kopen en producten met Amerikaanse technologie te kopen, hebben beperkt. Veel passagiersvliegtuigen die in Iran worden gebruikt, zijn tientallen jaren oud.

Onder het nucleaire akkoord van 2015 van Teheran met wereldmachten ontving Iran verlichting van sancties voor zijn nucleaire werkzaamheden. Maar Washington legde de Amerikaanse sancties opnieuw op nadat het zich in 2018 uit het pact had teruggetrokken, een stap die leidde tot de gestage escalatie van spanning in de afgelopen maanden tussen de Verenigde Staten en Iran.

In reactie op de campagne 'maximale druk' van de Amerikaanse president Donald Trump om de olie-export van Iran af te sluiten, heeft Teheran zijn verplichtingen aan het nucleaire akkoord teruggeschroefd. Na de laatste stap van Iran deze maand om grenzen te stellen aan uraniumverrijking, een proces dat materiaal kan maken voor kernkoppen, hoewel Teheran een dergelijk doel ontkent, hebben Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland het geschilmechanisme van het kernpact geactiveerd.

Het opstarten van het mechanisme start een diplomatiek proces dat kan leiden tot het opnieuw opleggen van Amerikaanse sancties aan Iran. Europese hoofdsteden zeggen dat ze de deal willen redden, maar hebben ook gesuggereerd dat het misschien tijd is voor een breder pact, in lijn met de oproep van Trump voor een deal die verder gaat dan het nucleaire werk van Iran en zijn rakettenprogramma en activiteiten in de regio. Iran zegt dat het niet zal onderhandelen met geldende sancties.

De Iraanse generaal die werd gedood in de Amerikaanse drone-aanval, Qassem Soleimani, was verantwoordelijk voor het opbouwen van een netwerk van milities die een boog van Iraanse invloed in het Midden-Oosten creëerden. Sinds de vliegtuigramp heeft het hoofd van de Iraanse rechterlijke macht, Ebrahim Raisi, gezegd dat er schadevergoeding moet worden betaald aan families van de slachtoffers, van wie velen Iraniërs of mensen met dubbele nationaliteiten waren.

Canada, Oekraïne, Groot-Brittannië, Afghanistan en Zweden, die allemaal burgers verloren bij de ramp, hebben van Iran geëist dat het de uitbetalingen doet. De Transport Safety Board van Canada zei dat twee van zijn onderzoekers zes dagen in Iran hadden doorgebracht en het wrak hadden bezocht. Iraanse onderzoekers waren "coöperatief en behulpzaam" geweest, stond er.