Theresia Cerino van de presidentiële werkgroep en Muriël Fernandes voorzitter van de VIDS
De Vereniging van Inheemse Dorpshoofden in Suriname (VIDS) heeft opnieuw fundamenteel bezwaar gemaakt tegen de Wet Bescherming Woon- en Leefgebieden. De organisatie doet een dringend beroep op president Jenny Simons om de wet niet af te kondigen. Volgens VIDS wordt met de wet het kernprobleem; de wettelijke erkenning en bescherming van de collectieve grondrechten van Inheemse volken, niet opgelost. Integendeel, de wet zou volgens de organisatie juist leiden tot meer onzekerheid, conflicten en onrust.

Het Traditioneel Gezag der Inheemse Volken van Suriname kwam op 28 en 29 augustus in Paramaribo bijeen en besloot na uitgebreid overleg de wet opnieuw te verwerpen. Een belangrijk bezwaar betreft de voorgestelde bescherming van gebieden binnen een straal van 5 tot 10 kilometer rond Inheemse dorpen. Volgens VIDS komen deze grenzen niet overeen met de historische en traditionele gebieden waarop Inheemse gemeenschappen voor hun bestaan, cultuur en identiteit afhankelijk zijn.

“Wij leven niet in een straal van 5 kilometer,” stellen VIDS-voorzitter Muriel Fernandes en directeur Cyline France. De organisatie heeft naar eigen zeggen al demarcatiekaarten van de traditionele woon- en leefgebieden opgesteld, maar deze zijn volgens haar onvoldoende meegenomen in het wetsvoorstel.

                                                Directeur Cyline France en voorzitter Muriël Fernandes van de VIDS 

President Simons heeft eerder aangegeven dat situaties zoals die rond Pikin Saron mogelijk voorkomen hadden kunnen worden als de wet al van kracht was geweest. VIDS plaatst daar echter grote vraagtekens bij. “Maar deze zelfde wet schrijft ook voor dat als er al rechten zijn weggegeven aan derden, die gewoon blijven bestaan. Waarover heeft men het eigenlijk? Want die rechten plegen inbreuk op onze rechten. Dus die conflicten zouden sowieso ook nog bestaan,” aldus Fernandes en France. Volgens VIDS biedt de wet daardoor geen effectieve bescherming. Buiten de aangewezen beschermde gebieden zouden derden bovendien aanvragen kunnen blijven indienen, waardoor volgens de organisatie juist meer chaos en onzekerheid kan ontstaan.

Een ander fundamenteel bezwaar is dat de traditionele woon- en leefgebieden in de wet als domeingronden worden aangeduid. VIDS stelt dat dit in strijd is met de internationaal erkende collectieve rechten van de Inheemse en Tribale Volken van Suriname. De organisatie verwijst daarbij onder meer naar het internationaal recht en de uitspraken van het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens, waaronder het Kaliña en Lokono-vonnis.

VIDS vreest daarnaast dat de wet de oorspronkelijke gebieden van Inheemse volken feitelijk reduceert tot kleine reservaten. Binnen een bepaalde straal zou sprake zijn van bescherming, terwijl gebieden daarbuiten volgens de organisatie opnieuw als domeingrond beschikbaar blijven voor uitgifte aan derden. Ook het feit dat rechten van derden die al zijn uitgegeven onder bepaalde voorwaarden behouden blijven, is voor VIDS onaanvaardbaar. Volgens de organisatie worden daarmee eerder uitgegeven rechten die inbreuk maken op de collectieve rechten van Inheemse volken feitelijk beschermd of gelegitimeerd.

VIDS heeft verder bezwaar tegen het Staatsbesluit waarmee de beschermde gebieden uiteindelijk moeten worden vastgesteld. Volgens de organisatie is de inhoud van dit besluit niet bekendgemaakt, ondanks dat deze informatie is opgevraagd. “Wij kunnen niet beoordelen of akkoord gaan met iets dat wij niet kennen,” stelt de organisatie. Ook het zogenoemde principe van Free, Prior and Informed Consent (FPIC) biedt volgens VIDS onvoldoende bescherming. De organisatie stelt dat het FPIC-principe wel in de wet wordt genoemd, maar dat het proces rond de wet zelf volgens haar niet aan dit principe voldoet. Bovendien beschermt de wet volgens VIDS onvoldoende tegen de gevolgen van activiteiten buiten de aangewezen beschermde gebieden.

Als voorbeelden verwijst de organisatie naar vervuiling van onder meer de Saramaccarivier en de Lawarivier, waarvan verschillende gemeenschappen gevolgen zouden hebben ondervonden. Ook goudmijnbouw en zandafgravingen worden genoemd als activiteiten die een directe impact kunnen hebben op Inheemse gebieden, ook wanneer deze buiten een formeel beschermd gebied plaatsvinden.

VIDS benadrukt daarnaast dat een wet alleen effectief kan zijn wanneer er voldoende controle en handhaving is. Volgens de organisatie bestaan er momenteel onvoldoende garanties dat de regels daadwerkelijk worden nageleefd en wijst zij op gevallen van onderhandse en dubbele uitgifte van gronden. De organisatie stelt dat er een jaar geleden al overleg is geweest met president Simons. Volgens Fernandes en France zijn verschillende aanbevelingen en correcties die toen naar voren zijn gebracht echter niet verwerkt in het huidige wetsvoorstel. “Wat we nodig hebben is wettelijke erkenning van onze collectieve rechten en uitvoering van het Kaliña en Lokono-vonnis, geen scheve wet die geen daadwerkelijke bescherming biedt en juist meer onrust en onvrede zal brengen,” aldus VIDS.

De resolutie van de Inheemse dorpshoofden is maandag aangeboden aan de presidentiële werkgroep ‘Decentralisatie en Grondenrechten’. De werkgroep heeft aangegeven de resolutie door te zullen geleiden naar president Simons. VIDS blijft erop aandringen dat het Kaliña en Lokono-vonnis onmiddellijk en volledig wordt uitgevoerd en dat nieuwe Surinaamse wetgeving wordt opgesteld die in overeenstemming is met internationale standaarden. Volgens de organisatie moeten de collectieve rechten van Inheemse volken bovendien constitutioneel worden verankerd  “Dit is geen verzoek om een gunst. Dit is een eis om rechtvaardigheid,” stelt VIDS.

De organisatie benadrukt dat haar strijd niet alleen over grond gaat, maar ook over leven, recht, waardigheid, gelijkheid, natuur en de toekomst van Suriname. VIDS zegt te blijven kiezen voor dialoog en vreedzame oplossingen, maar geen verdere achteruitgang van de rechten van Inheemse volken te zullen accepteren. De organisatie sluit haar resolutie af met een duidelijke oproep aan de regering:

• Geen schijnbescherming.
• Geen legalisering van onrecht.
• Geen verdere achteruitgang.
• Maar erkenning, rechtvaardigheid en bescherming.