Schepen in de straat van Hormuz.
De Verenigde Staten en Iran hebben zondag voor het eerst in meer dan een maand weer militaire aanvallen op elkaar uitgevoerd. De hernieuwde vijandelijkheden doen vrezen voor een bredere escalatie, nadat het eerder enkele weken relatief rustig was gebleven. De olieprijs steeg kortstondig tot boven de 90 dollar per vat.

Het Amerikaanse leger heeft op het eiland Larak, in de strategische Straat van Hormuz, twee Iraanse raketwerpers vernietigd. Aanleiding was dat militairen van de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) werden gezien terwijl ze zich voorbereidden om raketten met zeemijnen af te vuren in de nauwe vaarroute, aldus het Amerikaanse Centrale Commando (Centcom).

“IRGC-troepen werden waargenomen terwijl ze zich gereedmaakten om raketten met zeemijnen te lanceren in de Straat van Hormuz”, zei kapitein Tim Hawkins, woordvoerder van Centcom, die de Amerikaanse aanval bevestigde. Centcom leidt alle Amerikaanse militaire operaties in het Midden-Oosten.

Iran reageerde binnen enkele uren met een raketaanval op Jordanië, aldus een bron die bekend is met de zaak. De projectielen werden onderschept door Amerikaanse eenheden, aldus dezelfde bron. Het is niet bekend of er slachtoffers of schade zijn gevallen.

De aanval volgt op een periode van relatieve rust, na een eerdere golf van vergeldingsacties in juli. Toen voerden de Amerikanen op 29 juli een twee uur durende bombardementscampagne uit tegen tientallen Iraanse doelen. Die eerdere escalatie dreigde uit te monden in een grootschalige oorlog, maar slaagde er niet in de Straat van Hormuz volledig te heropenen of Teheran tot concessies te dwingen.

Olieprijs reageert
De hernieuwde vijandelijkheden joegen de oliemarkten direct op scherp. Brent-olie steeg kortstondig tot boven de 90 dollar per vat, omdat handelaren gingen rekenen op mogelijke verstoringen van de scheepvaart in de Perzische Golf. Voor het uitbreken van het conflict in februari stroomde ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie- en gasproductie via deze waterweg.

“De hernieuwde aanvallen op Iran onderstrepen niet alleen de breekbaarheid van de de-escalatie, maar ook de vastberadenheid van de IRGC om de vrije doorvaart in de Straat van Hormuz te bemoeilijken”, zegt Michael Alfaro, hoofd beleggingen van Gallo Partners, een hedgefonds dat zich richt op energie en industrie.

“Deze situatie voelt als een eindeloos kruitvat, dat een blijvende risicopremie in de prijzen blijft verwerken”, voegde hij toe.

VS verschuift naar economische druk
De militaire actie van zondag valt samen met een groeiende nadruk van Washington op economische oorlogsvoering om Iran tot overgave te dwingen. Maandag zei de Amerikaanse minister van Financiën, Scott Bessent, dat de VS de secundaire sancties tegen Iran zouden uitbreiden. Hij waarschuwde voor maatregelen die het mondiale financiële systeem “kunnen opblazen”.

Toch blijft Bessent voorlopig achter bij de “economische D-Day” die hij eerder had aangekondigd. Ook heeft hij geen deadline gesteld voor handelspartners van Iran om zich aan de nieuwe beperkingen te houden. Tot nu toe heeft Washington alleen de Amerikaanse financiële toegang ingetrokken voor een Egyptische bank met vestigingen in de Verenigde Arabische Emiraten.

Die voorzichtige eerste stap wijst erop dat de VS terughoudend is om grotere financiële doelen aan te pakken die het Iraanse regime helpen financieren – waaronder grote banken en staatsgelieerde instellingen in China – uit vrees de wereldeconomie en de financiële markten verder te destabiliseren.

Bessent zei zondag tegen persbureau AP dat de VS in de komende dagen actie zou ondernemen tegen een andere bank.

Patstelling en binnenlandse druk
De zes maanden durende oorlog tussen de VS en Iran is vastgelopen in een patstelling. Onderhandelingen tussen Washington en Teheran zijn ingestort, en president Donald Trump heeft moeite om een conflict te beëindigen dat de inflatie aanwakkert en politiek ongewenst is, nu de cruciale tussentijdse verkiezingen in november naderen.

In Teheran hebben de Revolutionaire Garde zondag gezworen wraak te nemen voor de nieuwe Amerikaanse aanvallen, die volgens hen militaire en burgerdoden hebben gemaakt. Woordvoerder Hossein Mohebbi noemde de aanval een “strategische en fatale vergissing” die “het evenwicht zal doen omslaan tegen degenen die haar hebben beraamd”.

“De vijand zal de gevolgen van deze misrekening ondervinden, zowel op economisch als op militair vlak”, voegde hij eraan toe.

Ondanks het beperkte karakter van de Amerikaanse aanval – kleiner en gerichter dan de bombardementsgolf in juli – brengt elke Iraanse tegenreactie het risico van snelle escalatie met zich mee. Het Amerikaanse leger heeft vorige week de internationale scheepvaartroutes in de Straat van Hormuz vrijgemaakt van zeemijnen, aldus Hawkins.

Sinds half juli houden de VS een marineblokkade rond Iraanse havens, hebben ze op drie commerciële schepen geschoten om ze onbruikbaar te maken en meer dan tachtig vaartuigen doen omkeren, meldt Centcom.

“Amerikaanse troepen houden het gebied nauwlettend in de gaten en blijven klaar om de vrije doorvaart” in de Straat van Hormuz te beschermen, zei Hawkins.