Over trauma, opvoeding en verandering in Suriname

In Suriname groeit langzaam het bewustzijn rond kindermishandeling, seksueel geweld en de impact van trauma op kinderen. Toch blijft praten over deze onderwerpen voor veel mensen moeilijk. Seksueel misbruik is vaak omgeven door schaamte, stilte en ontkenning. Kinderen die geweld meemaken, worden niet altijd geloofd of beschermd. Soms zwijgen gezinnen uit angst, afhankelijkheid of sociale druk. Dat maakt het voor kinderen extra moeilijk om hulp te zoeken.

Binnen residentiële instellingen en tehuizen verblijven kinderen die vaak al veel hebben meegemaakt: mishandeling, verwaarlozing, verlies, seksueel geweld of instabiele thuissituaties. Deze ervaringen laten diepe sporen achter in hun ontwikkeling. Veel van deze kinderen leven voortdurend in spanning of wantrouwen. Hun gedrag wordt dan soms gezien als “lastig”, “brutaal” of “agressief”, terwijl het in werkelijkheid vaak een reactie is op trauma en onveiligheid.

Juist daarom groeit internationaal de aandacht voor wat men noemt trauma-informed care: een manier van begeleiden waarbij niet de vraag centraal staat: “Wat is er mis met dit kind?”, maar: “Wat heeft dit kind meegemaakt?” Deze benadering probeert kinderen niet vanuit angst en controle te benaderen, maar vanuit veiligheid, begrip en relationele steun.

Dat betekent niet dat grenzen verdwijnen of dat kinderen alles mogen doen. Integendeel. Kinderen hebben juist behoefte aan voorspelbaarheid, structuur en veilige volwassenen. Maar trauma-informed werken leert opvoeders en professionals om gedrag beter te begrijpen en minder vanuit angst of machteloosheid te reageren. Gedrag van kinderen is te hanteren. Dat kan geleerd worden.

In Suriname is dit een belangrijke uitdaging. Veel opvoedingspatronen zijn historisch sterk gebaseerd op gehoorzaamheid en respect voor ouderen. Veel mensen groeiden op met het idee dat kinderen niet tegenspreken en dat autoriteit niet bevraagd mag worden. Ook in scholen, gezinnen en instellingen zijn die patronen vaak zichtbaar. Voor veel kinderen is “nee” zeggen tegen een oudere persoon nauwelijks denkbaar.

Deze cultuur van gehoorzaamheid heeft positieve kanten, zoals respect en sociale orde, maar kan ook risico’s met zich meebrengen. Kinderen die leren zwijgen of zich altijd te onderwerpen, vinden het vaak moeilijker om mishandeling of seksueel misbruik te melden. Wanneer praten over geweld taboe is, blijft trauma verborgen.

Daarom vraagt de implementatie van kinderrechten meer dan wetten alleen. Het vraagt ook bewustwording over hoe wij als samenleving denken over kinderen, macht en opvoeding. Toen het Kinderrechtenverdrag in Suriname werd ingevoerd, reageerden sommige volwassenen met angst dat kinderen “brutaal” zouden worden of dat gezag verloren zou gaan. Maar kinderrechten betekenen niet dat volwassenen geen grenzen meer mogen stellen. Ze betekenen wel dat kinderen recht hebben op veiligheid, respect en een stem in zaken die hun leven raken.

Een andere grote uitdaging is het gebrek aan gespecialiseerde kennis rond trauma en kindermishandeling. In Suriname zijn slechts enkele instellingen die opvang bieden aan kinderen die seksueel misbruik hebben meegemaakt. Professionals werken vaak onder zware druk en burn-out komt regelmatig voor. Veel kennis over trauma en hechting kwam jarenlang via buitenlandse trainingen, supervisie en individuele deskundigen het land binnen. Dat laat zien hoe belangrijk verdere professionalisering en opleiding zijn.

Tegelijkertijd moeten we voorzichtig zijn om alleen naar tekorten te kijken. Achter veel autoritaire reacties van opvoeders of hulpverleners schuilt ook onzekerheid en angst. Mensen hebben vaak nooit geleerd hoe zij op een andere manier met moeilijk gedrag kunnen omgaan. Veel volwassenen dragen bovendien hun eigen opvoedingsgeschiedenis met zich mee.

Verandering begint daarom niet met veroordeling, maar met bewustwording. We zijn allemaal aan het leren. Culturen zijn niet statisch. Opvoeding kan veranderen. Nieuwe kennis over trauma, hechting en kinderontwikkeling kan helpen om kinderen relationeel veiliger te begeleiden zonder angst of geweld.

Misschien ligt daar wel de belangrijkste uitdaging voor Suriname: kinderen niet alleen beschermen, maar hen ook werkelijk horen. Niet alleen spreken over discipline en controle, maar ook over veiligheid, vertrouwen en menselijke waardigheid.

Want uiteindelijk zegt de manier waarop een samenleving met haar kinderen omgaat veel over de samenleving zelf.

Anneke Matil
Oprichter Stichting Kinderen Centraal