Een man tankt zijn motorfiets bij een benzinestation in Dhaka, Bangladesh. (Foto: AFP)
Terwijl de oorlog tussen de Verenigde Staten (VS) en Israël met Iran de wereldeconomie opschudt, zijn de armste landen van het mondiale Zuiden het meest kwetsbaar voor de gevolgen. In Azië, Afrika en het Midden-Oosten dragen ontwikkelingslanden de zwaarste last van de stijgende energiekosten als gevolg van de afsluiting van de Straat van Hormuz en aanvallen op olie- en gasinstallaties in de Golfregio.

Van Pakistan tot Bangladesh en Sri Lanka, tot Jordanië, Egypte en Ethiopië, worden beleidsmakers geconfronteerd met de dubbele uitdaging dat ze zowel sterk afhankelijk zijn van geïmporteerde energie als beperkte financiële middelen hebben om de schok van stijgende prijzen op te vangen.

In Pakistan, dat ongeveer 80 procent van zijn energie uit de Golfregio importeert en al jaren tussen economische crises heen en weer slingert, hebben de autoriteiten zich ingespannen om maatregelen te nemen om brandstof te besparen.

Geconfronteerd met de dreigende uitputting van de benzine- en dieselreserves van het land binnen enkele weken, hebben ambtenaren scholen gesloten, een vierdaagse werkweek ingevoerd voor overheidsinstanties, de helft van de ambtenaren thuis laten werken en de brandstofvergoedingen voor officiële zakenreizen drastisch verlaagd.

De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif zei vorige week dat hij had afgezien van een voorgestelde prijsverhoging voor benzine en diesel vóór het Eid al-Fitr-feest, en dat de overheid de last van de stijgende kosten zou dragen.

Sharifs aankondiging kwam nadat de regering eerder deze maand een prijsverhoging van 55 roepie (ongeveer 0,20 dollar) per liter benzine of diesel had goedgekeurd.

Hoewel overheidssubsidies de klap voor de bevolking enigszins hebben verzacht, bestaat de vrees dat de benzineprijzen zullen stijgen en de economische activiteit tot stilstand zullen brengen als de oorlog voortduurt, aldus S. Akbar Zaidi, directeur van het Institute of Business Administration in Karachi.

"De algehele schok is behoorlijk ernstig, hoewel deze nog niet volledig is doorberekend aan consumenten en de industrie", aldus Zaidi. "Ik verwacht dat de komende weken de situatie nog veel erger zal worden zodra de verstoringen en prijsstijgingen zijn uitgewerkt."

In Bangladesh, dat ongeveer 95 procent van zijn olie importeert en naar verwachting binnen enkele dagen zijn brandstofreserves zal hebben uitgeput, zijn benzinestations in sommige districten leeg, ondanks de invoering van brandstofrantsoenering.

Sri Lanka, dat ongeveer 60 procent van zijn energiebehoeften importeert en nog steeds de gevolgen ondervindt van een economische crisis die in 2019 begon, heeft elke woensdag tot een officiële feestdag uitgeroepen en een verplichte brandstofpas ingevoerd voor voertuigbezitters om benzine en diesel te besparen, waarvan de voorraden naar verwachting binnen enkele weken op zullen zijn.

In Egypte, een van de grootste energie-importeurs en een van de meest schuldenbelaste economieën in het Midden-Oosten, heeft de overheid winkelcentra, winkels en cafés bevolen om doordeweeks om 21.00 uur en in het weekend om 22.00 uur te sluiten en de openbare verlichting te beperken.

Een arbeider telt bankbiljetten na het tanken van een voertuig bij een benzinestation in Gizeh, Egypte. (Foto: AFP)

Geconfronteerd met toenemende druk op de overheidsfinanciën als gevolg van de zware subsidies op brandstofprijzen, kondigden Egyptische functionarissen op 10 maart prijsverhogingen aan van 15 tot 22 procent voor benzine, diesel en kookgas.

Hoewel hij de last voor de bevolking erkende, zei de Egyptische president Abdel Fattah el-Sisi dat de maatregel noodzakelijk was om "ernstigere en gevaarlijkere gevolgen" te voorkomen.

"Voor de meeste ontwikkelingslanden, met name die al worstelen met schulden en een hoge importafhankelijkheid, is er sprake van een krachtige combinatie van inflatie, valutadruk en begrotingsdruk", aldus Yeah Kim Leng, hoogleraar economie aan het Jeffrey Cheah Institute on Southeast Asia van de Sunway University in Kuala Lumpur, Maleisië.

"De landen die het zwaarst getroffen worden, zijn netto-importeurs van energie en voedsel, met name die met een fragiele macro-economische basis en reeds bestaande kwetsbaarheden die kenmerkend zijn voor landen met een laag inkomen per hoofd van de bevolking en hoge armoedecijfers," voegde Yeah eraan toe.

Pakistan, Bangladesh, Sri Lanka, Jordanië, Senegal, Egypte, Angola, Ethiopië en Zambia behoren tot de landen met het grootste risico, volgens een recente analyse van het in Washington gevestigde Centre for Global Development, die factoren zoals de afhankelijkheid van brandstofimport, schuldenniveaus en verhoudingen tussen valutareserves onderzocht.

Motorrijders verdringen zich bij een tankstation in Lahore, Pakistan. (Foto: AP)
Valutadepreciatie
De verzwakking van de valuta van veel ontwikkelingslanden ten opzichte van de Amerikaanse dollar – het gevolg van beleggers die dollars kopen te midden van toegenomen geopolitieke onzekerheid – heeft de situatie verergerd door de kosten verder op te drijven.

"Landen zoals Indonesië en de Filipijnen zagen hun valuta al op bijna recordlage niveaus staan, zelfs vóór het begin van het conflict, waardoor import, waaronder olie, veel duurder werd", aldus Azizul Amiludin, een niet-residerend senior fellow bij het Malaysia Institute of Economic Research in Kuala Lumpur.

Hoewel de nasleep van de oorlog specifieke uitdagingen met zich meebrengt voor regeringen in ontwikkelingslanden, is het effect op de burgers ook onevenredig groot.

In minder ontwikkelde economieën besteden burgers een veel groter deel van hun loon aan brandstof en voedsel, waardoor ze kwetsbaarder zijn voor stijgende levenskosten.

Tegelijkertijd hebben regeringen in ontwikkelingslanden minder mogelijkheden om een ​​vangnet te bieden voor degenen die het risico lopen tussen wal en schip te vallen.

“In kwetsbare economieën proberen overheden hun bevolking vaak te beschermen tegen prijsstijgingen door brandstof en voedsel te subsidiëren”, aldus Yeah, hoogleraar aan het Jeffrey Cheah Institute.

“Maar met uitgeputte begrotingsreserves en krimpende inkomsten wordt dit onhoudbaar. De daaropvolgende bezuinigingen, in combinatie met hyperinflatie, kunnen leiden tot wijdverspreide sociale onrust en een regelrechte financiële crisis.”

Nu de VS en Israël nog maar een maand in oorlog zijn en er geen duidelijk tijdschema voor het einde in zicht is, verwachten veel analisten dat de situatie eerst zal verslechteren voordat deze verbetert.

Khalid Waleed, onderzoeker bij het Sustainable Development Policy Institute in Islamabad, zei dat de stijgende transportkosten binnenkort voelbaar zullen zijn bij de kassa van de supermarkt.

“Diesel vormt de ruggengraat van de Pakistaanse vracht- en landbouweconomie”, aldus Waleed. "De transportkosten beginnen te stijgen, en dat zal de komende weken doorwerken in alles, van meel tot kunstmest."

Zodra de Pakistaanse tarweoogst in april van start gaat, zouden de voedselprijzen flink kunnen stijgen, tot ver boven het huidige niveau, aldus Waleed.

"Maaidorsers, dorsmachines, tractoren voor het transport van het veld naar de markt, en de vrachtwagens die het graan van de velden naar de meelfabrieken en opslagfaciliteiten vervoeren, rijden allemaal op diesel," zei hij.

"Voor een land waar tarwemeel het belangrijkste product is in het voedselpakket van de twee laagste inkomenskwintielen, is dit geen onbelangrijke zorg," voegde Waleed eraan toe.

"Als de dieselprijzen in april en mei hoog blijven, zal Pakistan zijn tarwe oogsten tegen de hoogste inputkosten in jaren, en die kosten zullen direct doorwerken in de voedselinflatie, op een moment dat huishoudens vrijwel geen ruimte meer hebben om verdere prijsschokken op te vangen."